Euskaldunon Egunkaria : ‘Egunkaria’ itxi eta bi hilabetera, horretaz eta komunikabideez aritu dira hizketan Amagoia Gurrutxaga, Patxi Azpillaga eta Xabier Euzkitze

Egunkarien mundu ezkutua arakatzen

Iban Arregi

Kostatutakoa izan da, baina azkenean mahai baten bueltan bildu ahal izan ditu Uztarriak hiru lagunak, Zarautzen, ia-ia beste modurik ez zegoelako. “Ez dela giro”, dio Amagoia Gurrutxaga Egunkaria-ko kazetariak. Udalbiltzaren kontrako operazioaren berri izan berri dute, eta kafesne banari zurrupada emanez hasi dira euskal prentsaz hizketan, patxadan, batere presarik gabe.

Zarautzen.  Azpeitian jaioak dira Xabier Euzkitze eta Patxi Azpillaga, eta Matximentan Amagoia Gurrutxaga (erdian). Hirurak, baina, Azpeititik kanpo bizi dira: Zarautzen Euzkitze eta Gurrutxaga, eta Bilbon Azpillaga. Hala, Zarauzko Musika Plazan bildu genituen hirurak. Komunikabideetan eskarmentu handikoak dira Euzkitze (ETBn) eta Gurrutxaga (Egunkaria-n), eta aditua Azpillaga (EHUko irakaslea da, eta hainbat lan egin du komunikabideez). Mahainguru mamitsua izan zen.

-Bi hilabete badira EGUNKARIA itxi zutela. Zer balorazio egiten duzue bi hilabeteoz? Erasoaren tamaina, erantzunaren tamaina...

Xabier Euzkitze: Erasoaren tamaina ikaragarria izan zen. Beharbada gauzak ondoren aztertzen hasita erraza da esatea “ikusten zen bazetorrela...”, baina nik uste dut inork ez zuela pentsatu ere egingo horretara ailegatuko zenik. Eta hori aurretik bazeudela aurrekariak: ‘Egin’-ena hor zegoen, hura ere oso asaldagarria eta beldurgarria izan zena, baina ez dut uste hura hain harrigarria izan zenik. Ondoren eman ziren zenbait pauso ere badaude, kontuan hartu beharrekoak: AEKren kontrako operazio guztia, Elkarlanean-en kontra izan dena... Orduan, ikusten da haiek gauzak asko sinplifikatzen dituztela, eta denok pakete berean sartzen gaituztela. Beraien etiketak jarriko dituzte igual, hau halako eta bestea halako, baina oso garbi dute denok zein paketetan goazen. Orduan, pakete hori dena da beraientzako oso molestoa eta desatsegina, eta ahal dela neurri legalen eta ez legalen bidez indargabetu egin nahi dute. Beraiek oso garbi dituzte gauzak, baina neuri hain hain kalkulaezina egiten zitzaidan gertatu dena, operazio hau egin zitekeenik ez zitzaidan burutik pasatu ere egiten, eta benetan txoke ikaragarria izan zen. Gero, erasoaren tamaina hain handia izanda, erantzuna ere halakoxea eskatzen zuen. Pentsatzen dut lehenengo momentutik zegoen indignazioa, amorrazioa eta ulertu ezin hori oso garbi azaldu zela, eta eman den erantzuna momentuak eskatzen zuenaren araberakoa izan dela.

Patxi Azpillaga: Esaten denean ikusten zela bazetorrela, nik ez nuen ikusten. Gertatu zenean benetan harrituta eta kezkatuta geratu nintzen. Dena biltzearen politika horrekin, Batasuna ETArekin lotzen duen politika horrekin, instituzioen ingurutik aldenduta dabilen guztia da kontrakoa; eta dena ETArekin biltzen duen politika horrekin, EGUNKARIA bera ixteraino ailegatu den politika horrekin instituzionala ez den edozeren kontra jo dezakete.

Xabier Euzkitze: Dena dela, nik uste instituzional hori ere bereiztu egin behar dela. Beraien kontroletik aparte dauden instituzioak ere ez dira haientzat oso instituzional. Ni berez komunikabide instituzional bateko langilea naiz. Hala eta guztiz ere, ez dut uste haiek bereizketa hori oso garbi egiten dutenik. Esate baterako, Gil Roblesek egin zuen bere txosten famatu hartan ‘Sorginen Laratza’ zetorren gurutze handi batekin markatuta, eta berak esaten zuen saio hartan terrorismoaren apologia egiten zela; eta hori, ni izanda saio horren aurkezlea, eta indarkeriarekin markatu izan ditudan distantziak markatuta. Guk karikaturizatu egiten ditugu Espainiako erregea, Miguel Sanz Nafarroako presidentea eta haiek hartzen dituzten zenbait erabaki, eta saiatzen gara berez nahiko karga dramatikoa duten gaiei beste punta bat bilatzen, beste ertz bat bilatzen, eta pertsonaia horiei ere daukaten ertzik zulakorrena bilatzen. Eta haientzat horrek esan nahi du gu ere talde horretan sartuta gaudela. Eta zeinek esan behar zuen ETBko langileen artean, eta langileen batzordeetan ere kezka horrek egon behar zuenik, “hemen hurrena gu izango gara” esanez. Eta nik kezka hori sumatu dut. Orain dela bi urte zeinek esango zuen hori?

Amagoia Gurrutxaga: Nik uste, hain zuzen, EGUNKARIAren aurkako operazioaren helburuetako bat hori zela: ‘aviso a navegantes’. Ez dago zentsura okerragorik norberak beldurragatik bere buruari ezartzen diona baino. Eta hori da niretzat gakoetako bat. Erasoa ikaragarria izan dela diozuenean, erabat ados, baina ikaragarria hitzaren bi zentzuetan: hau da, handia, eta ikara ere sortzen duena. Hala, erantzuna ere bi mailatan sumatu da: handia izan da, baina ikara ere sortu du EGUNKARIArenak. Bi hilabete hauetan eman den erantzuna polita izan da, baina aurrera begira, pertsona bezala eta gizarte bezala, aurrera heldutasuna zerak emango digu: paralizantea zaigun beldurra gainditzen eta kontrolatzen ikastea, pertsona bezala eta gizarte bezala hazten segitzeko. Hori da aurrera begira dugun erronka, ikaragarri horrek ez izatea beldurraren zentzua, eta beldurrak ez lortzea gu kontrolatzea.

-Autozentsura aipatu du Amagoiak. Orain dela hamahiru urte bezala, zenbaitek EGUNKARIAren zabaltasunaren inguruko eztabaida jarri dute mahaiaren gainean. Zuek nola bizi izan duzue eztabaida hori, eta zer iritzi duzue?

Xabier Euzkitze: Momentu delikatu honek baldintzatzen du hori. Lehendabiziko aldiz hori aipatu zutenek aipatu zutenean, egin izan zitzaien kritiketako bat hori izan zen: orain daukaguna defendatzeko garaia da, eta ez kolokan jartzekoa. Orduan, momentuaren egokitasuna zalantzak jarri daiteke, baina nik uste dut, funtsean, eztabaida interesgarria eta eman beharrekoa dela. Horrek zer esan nahi du? Zabaltasuna zenbaitek ulertzen du: EGUNKARIAk Jaurlaritzatik diru bat jasotzen badu, Jaurlaritzak haren gaineko nolabaiteko kontrola izan beharko du, ezta? Eta nik uste dut horri ihes egiten saiatzea interesgarria dela. Ni aniztasunaren aldekoa naiz erabat, eta uste dut lehenbiziko EGUNKARIAk lortu duen zabaltasuna baino handiagoa lortu daitekeela, eta interesgarria litzatekeela gainera, baina ez dute uste horrek kontrol tresna zorrotzagoak ekarri beharko lituzkeenik. Benetan garrantzitsuena litzateke barruan daudenen espiritua izatea zabala, eta aniztasunaren bila hortik saiatzea.

Patxi Azpillaga: Hor bi gauza daude: batetik, egin behar den eztabaida: zenbat euskarazko egunkarirentzat dago lekua Euskal Herrian dugun merkatuarekin? Eta kontua bada batentzat bakarrik dagoela lekua, lortu behar dena da, eta ez bakarrik merkatu arrazoiengatik, baizik eta egunkari batek betetzen duen komunikazio funtzioagatik, zabala, oso zabala behar lukeela izan. Alde horretatik, eztabaida hori etengabe egin behar da, zabaltasunarena ez delako eztabaida abstraktu bat, etengabe egin beharrekoa baizik. Baina momentu honetan irten den bezala eztabaida, ia-ia EGUNKARIA ixtea justifikatzen zuen argumentuak erabiliz –“ikusten? Nahikoa zabala ez zenez, itxi egin dute, eta orain berria egin beharko dugunez, egin dezagun zabalago bat”--. Ez dut esan nahi itxiera justifikatu egiten zenik, argumentuak halakoxeak izan direla baizik. Eta hori da ez zaidana egokia iruditzen. Kontuan hartuta egindako ibilbide guztia, hainbat urtetan finkatzen joan den egunkari bat, nire ustez kontua zen egindakoa babestea eta berriro zabaltzea, eta ondoren egingo dugu zabaltasunaren gaineko eztabaida, etengabe gainera.

Amagoia Gurrutxaga: Ni erabat ados nago Patxirekin. Gainera, hamahiru urteotan etengabekoa izan da eztabaida hori EGUNKARIAn. Eta izan da autokritikarik ere. Kezka hori beti izan da barruan, eta orain ematen du sekula ez dugula horretaz eztabaida. Gakoa EGUNKARIAren hamaika puntuetan dago. EGUNKARIAk euskaldunen komunikateari erantzun behar dio, eta komunitate horretan kolore oso desberdinak daude, sentsibilitate asko. Zabaltasuna, hain justu, euskalgintzako arlo desberdinek plaza izatea da. Eztabaida artifiziala planteatu dute orain.

Patxi Azpillaga: Artifiziala edo bere onetik ateratakoa. Miren Azkaratek ‘Errautsak zimentarri’ artikuluan esandakoak, esaterako. Nik ez dakit nola esan. Bai, aprobetxatu dezagun lehengoa baino hobea egiteko, ados, baina ez gaitezen hasi baldintzak jartzen hasi baino lehen. Kontua da lehen genuena eta ondo egituratzen ari zena babestea, eta gero eztabaidatu dezagun. Eta EGUNKARIAK horretan beti jokatu izan du nahiko zintzo.

Xabier Euzkitze: Nik ere EGUNKARIA barrutik ezagutu izan dut neurri batean, igandeetako azken orrialdeko ‘Kate-motzean’ nik jarri nuelako martxan, eta ‘Seiko-urrea’-n ere aritu nintzelako zutabegile moduan. Eta ez du sekula-sekula inolako oharpenik jaso egin ditudan komentarioei buruz, edota kate-motzerako aukeratzen nituen pertsonaien egokitasunari buruz... Nik idazten nituenak zenbaiten gustuko ez izanagatik, inolako oztopo txikienik ez dut sekula izan esan nahi izan dudana esateko eta aukeratu nahi izan dudana aukeratzeko.

-Xabierrek esan du instituzioen kontrola ez duela areagotu behar zabaltasunaren gaineko eztabaidak. Zer egiteko bete behar dute instituzioek eta zehazki Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak prozesu honetan?

Amagoia Gurrutxaga: Hasteko, argi eta garbi esan behar da gu ez garela egunkari publiko bat, baina zerbitzu sozial bat ematen dugula. Nahiz eta pribatua izan, funtzio publikoa betetzen dugu, hori hasteko. Hortik abiatuta, guk ere nahiko genuke diru laguntza beharrik ez izatea, baina tamalez beharrezkoa da, eta instituzioek lagundu egin behar dute halako egunkari bat. Gero, helburua autosufizientzia da, eta bide horretatik zihoan EGUNKARIA. Hau da, ez da kasualitatea EGUNKARIA orain itxi izana, urterik politena ixtera zihoalako: ekonomikoki begiratuta batetik, kultur parkea inauguratuta, proiektu berriak martxan...

Xabier Euzkitze: Niretzat, oso kontuz aztertu beharreko kontua da diruz laguntzen duten erakundeek zer funtzio bete behar duten, zenbaterainoko kontrola eta zer eratakoa izan behar duten... Eztabaida hori mila aldiz sortu izan da gure artean, esaterako gaztetxeen kasuan, edo beste mila arlotan. Eta hori bai, gero eta autosufizienteagoa, orduan eta hobeto.

Patxi Azpillaga: Ados, baina eztabaida hau ezin da aireren gainean egin. Kontuan hartu behar da hamahiru urteko ibilbidea egin duela EGUNKARIAk, eta ezin da eztabaida bat abiatu hamahiru urte horiek existitu ez balira bezala. Orain, azken urteotan EGUNKARIArik egon izan ez balitz, eta egunkari berri bat egitea erabaki izan balitz, orduan zilegi litzateke duela hamahiru urteko eztabaida abian jartzea, zentzua izango luke horrek. Baina kontua da ibilbide bat izan duela EGUNKARIAk, eta talde horrek erakutsi du komunikabide tajuzko eta on bat egiteko ahalmena duela, eta denbora horretan guztian giza kapitala bildu du, egite jakite bat osatu du, azpiegitura teknikoa osatu du... Hau da, gauza asko bildu ditu EGUNKARIAk, eta orain, prozesu judizial bat eman dela aprobetxatuta hori dena eztabaidan jartzea zentzugabea iruditzen zait niri. Kontua da badugula azpiegitura hori guztia, eta hori ezin da zaborrera bota. EGUNKARIA hor zegoen, eta EGUNKARIA hori berreskuratu behar dugu. Eta gero hori hobetu egin behar dugula, zabaldu egin behar dugula? Ados, baina EGUNKARIAk betetzen zituen gaur egun euskarazko egunkari batek bete behar dituen funtzioak. Eta egunkari horrek egiten zuen lana eta betetzen zuen funtzioa ikusita, babes publikoa merezi zuen, dudarik gabe. Ia mundu guztiak onartzen zuen diru laguntza publikoak justifikatuta zeudela. Eta are babes publiko handiagoa ere behar zuela esango nuke nik. Eta hor bada aipatu ez den beste kontu bat: hamahiru urte horietan EGUNKARIAko langileek oso baldintza txarretan lan egin dute, oso-oso baldintza txarretan beste komunikabideekin alderatuta. Eta hori ere aitortu egin behar da. Hainbat urtetan modu erabat militantean jardun du lanean jendeak, eta oraindik ere jarduten zuen. Gogoan dut Joxerra Garziak gai horren inguruan argitaratu zuen artikulu parea, berriro ere kazetari militantearen figura aldarrikatuz. Kazetari profesionalaren aurrean, kazetari militantea gutxietsia geratu da azken urteotan, baina ez da gutxietsi behar, baloratu egin behar da, eta une hauetan euskarazko egunkari batek hori ere eskatzen du, kazetari militantea. Alde horretatik, beraz, zeukana baino babes publiko are handiagoa ere beharko luke egunkari berriak, betetzen duen funtzioa ikusita, eta ikusita langileek zer baldintzatan lan egin izan zuten.

Xabier Euzkitze: Hamahiru urte denbora asko da, eta gainera oso ondo aprobetxatutako hamahiru urte izan direla iruditzen zait niri, nik inpresio hori daukat irakurle moduan. Hori inola ere eztabaidan jarri daitekeen gauza da, hamahiru urtean aurrerapauso handiak eman direlako. Duela hamalau urte ez zegoen argi egunkari bakarra ala bi izango ziren, eta orain, hamahiru urte pasatutakoan, eztabaida hori bertan behera geratu da. Argi dago egunkari bat behar dugula, eta ahalik eta jende gehienak beretzat hartuko duena.

Patxi Azpillaga: Baina hori egina zegoen, eta orain eztabaida hori zentzugabea da.

Amagoia Gurrutxaga: Orain arte EGUNKARIA itxi dutenetik eman diren iritzietatik inork ez ditu zalantzan jarri EGUNKARIAren hamaika puntuak, eta hori abiapuntu ona da.

Patxi Azpillaga: Baina ez hamaika puntuak bakarrik, baita horren gainean eginiko ibilbidea, bildutako jendea, landutako azpiegitura dena ere. Hainbesteko bidea egin da, hori aitortu egin behar dela.

Xabier Euzkitze: Nik uste hor badela oreka bat. Batetik, ezer egin ez balitz bezala hutsetik abiatzea planteatzen duenak erabat gutxietsi egiten du orain arte egin den lana, meritu handiko lana dena, gainera. Neuk baino askoz baldintza txarragoetan lana egin duen jendea dago, eta proiektu horretan erabat sinestuta, gainera, proiektuan fede handia jarri duen jendearen lana izan delako. Bestetik, oinarri hori aitortuta eta errekonozituta, eta horren balioa inoiz zalantzan jarri gabe, hortik aurrera egin beharko litzateke. Eztabaidari ateak ixtea inoiz ez da ona, baina horrek ez du esan nahi hutsetik hasi behar denik.

-Langileek iragarri dute jada egunkari berria laister izango dela kalean, eta badirudi hala izango dela. Baina nahikoa da horrekin? Hala beste zerbait behar da halakorik berriro ez gertatzeko? Nola bermatu daiteke hori?

Amagoia Gurrutxaga: Hor badago askotan aipatu izan den euskal komunikazio eremua, baina hori ez da defentsa neurri bat, hori sortu eta eraiki behar den zerbait da.

Xabier Euzkitze: Ikara hori hor dago, eta ezin da bermatu. Bihar martxan jarrita, zeinek esan dezake hilabete barru ez dutela berriro itxiko?

Amagoia Gurrutxaga: Eta bi urte barru, okerragoa dena.

-Baina ezin da ezer egin komunikabideen arloan, kazetarien arloan, euskal herritar moduan, halakoak egitea hain erraz ez izateko Espainiak?

Patxi Azpillaga: Instituzioen erantzukizuna da horrelakorik gerta ez dadin neurri batzuk ezartzea. ‘Egin’ itxi zuten eta ‘Gara’ zabaldu zuten; orain EGUNKARIA itxi zuten eta beste bat zabalduko dute. Baina horrela ibili behar dugu beti? Hori ez da modua, eta hori ez denez modua, instituzioek beste jarrera bat hartu behar dute, babesleagoa, Espainiako Estatuari berari esanez eta finkatuz mugak non dauden. Jaurlaritzak-eta argi erakutsi behar dute gauza batzuk ezin direla egin, instituzioek beraiek eta gizarteak ez dituztela gauza horiek onartzen. Bestela, gizarte mailan ezin da erantzun zen moduan baino gogorrago erantzun. Instituzio mailan kokatu behar da erantzuna.

Xabier Euzkitze: Erantzuna oso indartsua izan zen, erantzuna oso kolpekoa izan zen, eta Donostiako manifestazioa ere benetan ikaragarria eta zirraragarria izan zen. Gainera, zabaltasun handia ikusi zen manifestazio hartan, eta indignazioa eta amorrazioa erakusteko balio izan zuen. Hortik aurrera askoz maila sakonagoan hitz egin behar da. Apostuak ez dira maila legalean bukatu, eta batzar nagusietan eta udaletan mila aldiz galdetu diote EAJri eta EA-ri ea ‘Egunero’ laguntzen segitu behar duten eta abar. Beraz, alde horretatik instituzioek eman duten erantzuna ere nahikoa tinkoa eta ona izan dela iruditzen zait niri, publizitatea sartzeari ere ez ziotelako utzi ‘Egunero’-n.

Patxi Azpillaga: Baina kontua ez da bakarrik publizitateari eta halakoei eustea. Nire ustez adierazpen are eta nabarmenagoa egin behar zuten instituzioek, esanez honaino ailegatu gara, hemendik aurrera instituzio honek ez du horrelakorik gehiago onartuko. Hor gogorrago jokatu behar zuten instituzioek.

-Euskal komunikazio eremua aipatu du lehen Amagoiak. Zenbaitek komentatu izan du egoera honetan inoiz baino beharrezkoagoa dela gure komunikabide propioak sortzea, euskal prentsa bultzatzea, elkarren arteko harremanak sendotzea, sarea osatzea. Egin beharreko lan handia dago hor oraindik?

Patxi Azpillaga: Euskal komunikazio eremuak alderdi asko dauzka: hartzaile partetik, eskaintza aldetik, instituzionalizazio eta legedi aldetik, merkatu aldetik... begiratu daiteke. Eta hori dena egituratzea ez da lan erraza, eta urte askotako lana beharko da. Baina hemen gero eta gehiago ikusten ari dena da badagoela Euskal Herrian komunikabideen kontsumo berezko bat, ari dela egituratzen eskaintza propio bat, eta hortik, modu batean edo bestean eskaintzen den komunikazioa propioa dela. Eta horrek islatzen duena da badela Euskal Herrian iritzi publiko desberdina, Espainiakoaren desberdina dena. Dena dela, horrek baditu desoreka garrantzitsuak, batik bat bi: prentsan, batetik, Correo taldea nagusi delako gurean; eta euskaran, bestetik, euskarak oso presentzia txikia duelako komunikabide idatzietan. Hori kontuan hartuta, bestelako egitura batzuk sortu beharko liratekeela, komunikabide desberdinen arteko sinergiak bilatu beharko liratekeela, horrela hobeto erantzun ahal izateko hor dauden desorekei? Nik uste zentzuzkoa dela hori.

Amagoia Gurrutxaga: Gaur egungo gure gizartea informazioaren gizartea dela esaten dugu, eta kontua da hemen jasotzen dugun informazio gehientsuena ez dagoela pentsatua euskaldunen komunitatetik euskaldunen komunitateari erantzuteko. Kontsumitzen dugun gehiena ez behintzat. Eta horrek baldintzatu egiten du iritzi publikoa. Nik euskal komunikazio eremua honela ulertzen dut: euskaldunek elkarren berri izateko informazio sare bat, espainolek, frantsesek eta portugesek duten moduan, herri normalizatuek duten moduan. Eta hemen gertatzen dena da guk besteena kontsumitzen dugula.

-Kontsumoaz ari garela, zergatik erosten da Azpeitia bezalako herri euskaldun eta abertzale batean hainbeste Diario Vasco? Zer egin dugu ‘gaizki’?

Xabier Euzkitze: Jon Sarasuak Azpeitiko kiroldegian bota zuen duela urte mordoxka bat: “Zuen artean zer gertatzen den mila aldiz dut ikusi, EGUNKARIA txalotu eta Diario Vasco erosi”. Eta hala da hori. Nik neuk ere EGUNKARIArekin bakarrik ez nuen nahikoa. Nire lanaren ardatzetako bat kirola eta pilota da, eta alde horretatik, EGUNKARIAk bazuen pausoak eman beharra. EGUNKARIAk ez zuen pilotari buruzko primiziarik ia sekula jaso –EGUNKARIAren beraren gabeziaren bat egon daiteke tartean, baina batik bat pilotako enpresek Correo taldeko kazetariekin askoz lotura gehiago dutelako, interes konkretu batzuk dituztelako--. Dena dela, arrazoi bategatik edo besteagatik ‘Egunero’-z gain ‘Diario Vasco’ erostera behartuta sentitzen banaiz, gutxienez ‘Diario Vasco’ ezkutuan eramaten dut etxera. Eta gero ikusten dut zenbait gauzatan ni baino sartuago dagoen jendea inolako konplexurik gabe ‘Diario Vasco’ rekin bakarrik, lasai asko. Niretzat txoke handi samarra da hori. Zergatik dagoen hainbesteko desoreka euskaldun konprometituen eta euskarazko egunkariaren erosleen artean? Ez daukat nik oso garbi.

Amagoia Gurrutxaga: Jendeak jardun izan du esaten ohituragatik dela, baina duela gutxi Xipri Arbelbide kazetariak oso artikulu adierazgarria idatzi zuen. Esaten zuen Espainiako trantsizioa eta gero Correo Taldeko egunkariek hainbeste saltzen zutela, eta ondoren beste egunkari batzuk ere sortu ziren, Correo Taldearen monopolioa hausten zutena. Baina orain askoz ere gehiago saltzen dute Diario Vascok-eta.

Patxi Azpillaga: Nik ere irakurri nuen hori. Garai hartan Diario Vasco-k 50.000 ale inguru saltzen zituen, eta orain 90.000 inguru saltzen ditu. Eta ‘Deia’ batek, esaterako, orduko erdia ere ez du saltzen. Ohitura kontua? Nik ez dakit, baina urte horietan Correo Taldeak asko handitu du bere difusioa, eta prentsa abertzaleak behera egin du nabarmen.

-Horrek badauka eraginik euskal komunitatean? Zenbaiten ustez ez.

Xabier Euzkitze: Hauteskunde emaitzetan ez da nabaritzen behintzat.

Patxi Azpillaga: Zer esango dizut ba... Hor badago tesi bat esaten duena kontsumo mediatikoak ez duela eraginik norberaren aukera politikoan. Baina prozesu mediatikoak eta kulturalak oso epe luzekoak izaten dira askotan. Gero gertatzen dena da hemengo Diario Vasco-ren irakurkeak gero ETB ikusten duela, eta Radio Euskadi entzun. Hau da, ez duela ildo bateko komunikabide bakarra kontsumitzen, kontrastatu egiten du beste komunikabideekin. Eta oso inportantea da, bestalde, jasotzen den informazioaren kontrastea egiten dela lagunartean, bizitza sozialean, eta horrek beti balio izaten du.

-Eta zertan eragiten du orduan?

Amagoia Gurrutxaga: Erreferentzialtasunean ikaragarri eragiten du. Esaterako, hemen gehien kontsumitzen diren komunikabideetan euskarazko literaturak duen presentzia oso txikia da, oso txikia. Bernardo Atxaga, Anjel Lertxundi eta Ramon Saizarbitoria, eta hortik aparte zero. Azpeitian Diario Vasco oso gutxi irakurtzen da, eta Azpeitiako ez dakit zenbat jendek dakien, esate baterako, kristoren idazle bat badugula Azpeitian, Jose Luis Otamendi hain justu. Azpeitiar gehienek ez zuten sekula haren ezer irakurriko, eta zer liburu idatzi dituen ere ez dute jakingo. Baina hori bai, gero Gunter Grass-ek edota Muñoz Molinak argitaratutako azkeneko liburuaren titulua jakingo dute, baina Otamendik argitaratutako azkeneko liburuaren titulua ez. Eta hori gertatzen da askotan enteratu ere ez direlako egiten, Diario Vascon azaldu ere egiten ez delako. Ezagutzen ez duzuna ezin da maite.

Patxi Azpillaga: Hori da. Gaiak-eta zeinek ezartzen ditu? Jendeak ahoz aho erabiltzen dituen gaiak zeinek markatzen ditu? Komunikabideek. Eta Diario Vasco-k markatzen ditu, berak ezartzen ditu erreferentziak. Eta horrek euskal kultura osoan dauka eragina.

Amagoia Gurrutxaga: Hori egunorokoan ikusten da, gainera. ‘Gobernu zentrala’ deitzen dio komunikabide batek Espainiako Gobernuari, baina nire gobernu zentrala nola izango da ba Madrilgoa? Erreferentzialtasun guztiak beraiek ezartzen dizkigute, eta azkenean, hamaikagarrenean zure gobernu zentrala Madril izango da.

Xabier Euzkitze: Nik dudarik ez daukat komunikabideek badutela beren eragina, baita politikoki ere. Zorionez, hemen gure gatazka, gure miseriak, gure gorabeherak ezagutu egiten ditugu, eta badugu kontrastatzeko aukera ere. Zer gertatzen da Burgosen, zer gertatzen da Sevillan, zer gertatzen da Madrilen? Hemen gertatzen denari buruzko ikuspegi desberdina edukitzeko, zu zeu joan behar zara propio informazio horren bila ,eta horren bila joaten direnak oso gutxi dira. Hemen ere eragiten du, baina beste leku batzuetan baino gutxiago. Gezurra mila aldiz errepikatzearen bidez, gainera, egiaren zantzuak hartzen ditu, eta hori gertatzen da Espainiako leku gehienetan.

Patxi Azpillaga: Kontuan hartu behar da, bestalde, prentsa oso merkatu berezia dela, ez dela irratia eta telebista bezala. Egunkari asko dauden tokietan egunkari batek edo batzuek bereganatzen dute merkatuaren parte handiena, badago horretarako joera bat. Zaila da oso merkatu txikiak aurkitzea non eskaintza desberdinak dauden eta parekoak diren. Normalena da egunkarietako bat bihurtzea nagusi eta besteak bigarren mailan geratzea, eta hori nahiko ohikoa da. Hemen gainera, enpresa bat dago sekulako baliabideekin, eta horrek aukera ematen dio eskaintza oso indartsua egiteko.

-Eta horri nola egin aurre? Nola eman dakioke buelta merkatu egoera horri?

Patxi Azpillaga: Horixe da galdera. Nola egin aurre, pareko eskaintza batekin? Ez duzu halako baliabide ekonomikorik, ez duzu halako sarerik informazio bat jasotzeko, eta beti bigarren maila batean zaude. Eta berriro bueltatzen gara lehengo gaira. Europako hainbat lurraldetan babes sistemak daude prentsarentzat. Hau da, jakinda hori gertatzen dela, jakinda badela monopoliorako joera bat, lurralde gehienetan prentsa aniztasuna sustatzeko eta bultzatzeko babes neurriak daude: diru laguntzak (automatikoak, hainbat kostu murrizteko; gutxiago saltzen duzulako ematen direnak...). Beraz, Europako lurralde ia gehienetan ematen zaio babes publikoa prentsari, prentsaren munduan aniztasun minimo bat babesteko. Kontua, beraz, ez da hainbeste prentsa abertzalea txarra dela. Izan ditu igual bere akatsak, prentsa abertzalea (Egin, Deia, Gara) markatuegia egon delako ideologikoki, eta horrek zabaltzeko aukerak murriztu dizkiolako. Baina batik bat merkatu egitura dago hor, merkatua horrelakoa da. Horregatik, gauzak horrela dira, eta ulertu ere egin behar da jendea prentsa espainola erostea.

Xabier Euzkitze: Gainera, behin hizki mota batera ohitzen garenean, kolore batera ohitzen garenean, zaila da gure ohiturak aldatzea, eta horixe bihurtzen da gure erreferentzia nagusia.

Amagoia Gurrutxaga: Horretan herri aldizkariek egiteko garrantzitsua bete dute eta betetzen dute, herritarrak euskarazko prentsara erakarri dituztelako.

Patxi Azpillaga: Egia da hori, azken urteotan lan handia egin dute. Baina hori bai, aldizkariek ere badute aurrera egiteko garaia, urteotan metatu denari oraindik etekin handiagoa ateratzeko. Herri aldizkariek lortu dute presentzia eta errekonozimentua, eta orain bada aurrera egiteko momentua, eta aukera ona dago gainera.