Elkarrizketa : Euskal Herri osoan da ezaguna urrestildarra. Idazlea da, baina

“Azpeitia oso herri tradizionalista eta atzerakoia da”

Iban Arregi

Uztarriaren egoitzan bertan egin dugu hitzordua Pakorekin. Ezaguna du, lehendik ere, aldizkariaren txokoa. Eta han dago zain, gu geu agertzerako, fin-fin, artean “erdi lo”. Azpeitian hasi eta Urrestillan, bere herrian, eman diogu bukaera elkarrizketari.

Pako Aristi Urtuzaga: idazlea, kazetaria, gidoilaria, musikaria… Horiek denak egiten al dituzu?

Bai, horiek denak, eta nik esan ohi dut ezer ez dudala ondo egiten. Hiruzpalau instrumentu jotzen ditut; baina ondo, batere ez. Beti eduki dut espresiorako joera bat, buru gobernaezin samarra izan dut beti.

Zerbait lortu duzu, behintzat: idaztearen inguruan antolatzea zure bizitza, hortik bizitzea.

Bai, eta apustu konsziente bat izan da hori; askotan lanbide finko samar batzuk utzi izan ditut, dirua irabazteko aukera batzuk utzi izan ditut.

Gogorra al da horrela bizitzea?

Neurri batean da gogorra, hilaren bukaeran soldata bat izateko segurtasuna galtzen duzulako. Eta gaur egungo gizartea era batera dago antolatuta; alegia, dena diru-sarreraren bidez zer egin dezakezun jakiteko moduan. Pisu bat erosi, oporretara joango al naiz… Diru bat badaukazu, diru horren arabera antolatzen duzu zure bizitza. Eta segurtasun hori eduki gabe, bizitza beste era batera antolatu behar duzu.

Horrek bultzatuta, enkarguzko idazlanak ere egin behar orduan?

Bai, tarteka bai. Baina enkarguzko lanak gustukoak ez badituzu, proposatu dizun pertsona horrekin ez baduzu sinpatia minimorik, orduan ez, orduan ez dut onartzen. Norbaitek hotzean telefonoz deitzen badit ez dakit zer lan egiteko, eta motibaziorik ez badut, orduan ez dut egiten.

Narratiba idatzi duzu, poesia ere bai, kazetari lanak ere asko. Ze terrenotan zabiltza gustuen?

Nire maitasunik handiena kazetalgintza izan da, ume-umetatik. 9-10 urte nituenetik irakurtzen nuen nik egunkaria, eta egunkari zatiak gorde. Egunero irakurtzen den egunkari horri egundoko maitasuna izan diot beti. Literatura beranduago etorri zitzaidan. Lagun talde batekin bildu eta horrela hasi nintzen.

Eta horrek, nolabait, ondorio bat behintzat izan du: garai batean elkarrizketatzaile zinen eta orain elkarrizketatu.

Nire bizitzaren eboluzio bat hori izan da igual. Urteetan elkarrizketa asko egin izan ditut, astero. Kaleko lana asko egin izan dut. Gero erretiratu egin nintzen kaleko lanetik; orain iritziak ematen ditut prentsan.

Gazte samarra izanagatik, izugarri idatzi duzu. Zure bibliografia begiratuta, 27 liburu edo lan ageri dira. Kontxu Odriozolaren biografia ere bidean da…

Bai, asko idatzi izan dut. Jende askok uste du nik ez dudala lan askorik egiten; baina nik, neure lanean, lan asko egin izan dut. Egia da idazteko erraztasuna ere beti izan dudala, eta ez naiz folio baten aurrean ordu asko pasatzen dituzten horietakoa. Pentsa: bat edo bi onak egiteko 27 idatzi behar izan ditut... Dena den, idaztera dedikatu izan den jendeak beti idatzi izan ditu liburu asko.

Lan asko egin izan duzu, beraz. Baina metodikoa al zara eguneroko lanean?

Ez, ez naiz batere metodikoa. Diziplinatua bai. Egun baterako entregatu behar badut lan bat, ia beti garaiz entregatu izan dut. Baina metodikoa ez: zer gorputzaldi daukadan, zer gogo daukadan… Batzuetan, goizetan, idatzi beharrean, pare bat kafe hartzen ditut, jendearekin hizketan egon eta arratsalderako utziko dut lana…, edo iluntzerako… Horrela funtzionatu izan dut beti. Norberak bilatu behar du funtzionatzeko erarik onena. Metodikoa banintz, nire idazkera aldatu egingo litzateke.

Liburu horien denen artean bakarren bat ona atera zitzaizula esan duzu, eta Espainiako Literatur Akademiaren Kritika Saria ere jaso zuen Urregilearen Orduak liburuak 1999an. Garrantzia izan al zuen zuretzat?

Sari hori bera ez da oso garrantzitsua. Euskal Herrian ez dauka eragin handiegirik, Madrilek bultzatutako sari bat delako. Eta dirurik ere ez du ematen. Nolabait esateko, sari honorifiko bat da.

Norberarentzako ohorea, orduan?

Bai, zeuri ematen dizu halako harrotasun bat. Urte hartan nobela onak argitaratu ziren: Anjel Lertxundik, Arantxa Urretabizkaiak, Koldo Izagirrek, Andoni Egañak… Jende horren artean errekonozimentua niri egitea handia da, baina gauza erabat pertsonala eta intimoa izan zen.

Gaur egun komunikabideetan ere idazten duzu (Egunkaria, Gara, Uztarria). Horrek aktualitate politikoa segitzera behartzen zaitu. Ez da ba giro azkenaldian...

Oso egoera zaila ari gara bizitzen. Baina egia dena da egoera zailak asko bizi izan ditugula hemen. Ez da oraingo kontua bakarrik. Duela gutxi EAJ inguruko batek esan zidan: ‘Abertzaleok bat egin behar dugu…’. Baina, Lizarra-Garaziko esperientzia alde batera utzita, noiz egin dute ba bat abertzaleek azken 27 urte hauetan?

Zuk behintzat, badaukazu ‘abildade’ bat: ezker-eskuin jotzen duzu. Oraintxe Otegiri, hurrena Arzalluzi edo Ibarretxeri…

Hitzak sinesgarritasuna izango badu, hala egin behar da. Politikoen adierazpenak entzuten ditudanean, ikusten dut oso gauza politak esaten dituztela, hiztegia oso ondo maneiatzen dutela, baina gero ez diote esandakoa euren buruari aplikatzen. Nik beti aurkitzen diet politikoei kontraesanen bat. Giza eskubideen alde omen daudenek presoen aldeko manifestazioak debekatzen dituzte. Batasunekoek, Bilboko manifestazio ospetsuko arduradun bakarra Ertzaintza izan zela diotenean, hori bera ez diote ETAri aplikatzen, eta ETAren ardura Espainiako Estatuarena dela diote…

Politikariekiko mesfidati ageri zara, beraz. Baina politikarien lanik gabe, edo lan politikorik gabe, irtenbiderik bai?

Politikariak, berez, arazoak konpontzeko izendatuta dauden pertsonak dira. Eta, neurri batean, boterea ere beraiek edukitzen dute. Horretarako daude. Baina Euskal Herrian oso maila baxuko politikariak daudela iruditzen zait. Eta horrela aztertuta, ez zait iruditzen konpontzeko hain zaila denik gurea. Munduko arazo asko konpontzeko bidean dira, eta beste batzuk ez, eta gurea ezezko horretan dago.

Politika munduan sartzeko asmotan ala?

Ez, ez. Sekula ez dut izan inoren tentaziorik edo eskaintzarik, baina nik neuk ere ez dut gogorik izan. Beti eduki izan dut mesfidantza alderdi politikoekiko. Beraien egitura iherarkikoa ez zait sekula gustatu izan. Alderdi batean bazaude, alderdi horretako buruzagiek esandakoa zeure egin behar duzu. Nik nahiago dut burua libre izan, eta nahi dudana esan.

Eta esaten duzu, baita esan ere. “Azpeitia herri moralista eta askatasun murritzekoa da”. Zuk esandakoa da.

Nik Azpeitiari sekula ez diot grazia handiegirik aurkitu, baina nonbaiten bizi beharra dago... Dozena bat urte badira Azpeitira etorri nintzela, eta orduan Urrestillan ez nuen aukera onik eduki pisu bat hartzeko, eta Azpeitian bai… Azpeitian jende asko bizi da, eta orokortzea oso zaila izaten da beti. Baina izaten dira halako korronte ideologikoak, edo jarrera soziala erakusten duten joera batzuk; eta Azpeitia, zalantzarik gabe, oso herri tradizionalista eta atzerakoia da, oso moralista eta kontserbadorea. Eta hau esaten dut herria bera ezagututa, ez kanpotik begiratuta.

Bota adibideren bat...

Hor duzu autoarena. Azpeitia, inguruko orografia ezagututa —oso leku menditsuan bizi gara—, herrian jende gehienak erosten dituen autoen indarra ez dago aprobetxatzerik; ezinezkoa da. Hori, zuk daukazun dirua kalean desfilatzeko era bat da, zure estatus ekonomikoa erakusteko modua.

Baina hori ez da Azpeitiko kasua bakarrik.

Ez, noski. Gertatzen dena da Azpeitia herri txikia dela, eta herri txiki denetan bezala, lagun hurkoaren kontrola handia dela. Kontrol horrek jendea behartu egiten du itxura bat mantentzera, eta horrek gezur asko ekartzen ditu jendearen bizitzara. Gauza bat da zuk zer maila ekonomiko daukazun; eta bestea da, hori baino gehiago, maila hori erakustea. Orduan, jendeak auto normal bat erosi beharrean, 3-4 milioi pezetako autoa erosten du.

Azpeitiari begira asko idatzi duzu, eta asko kritikatu: abenduaren 2ko euskararen aldeko sinadura bilketa (Gara), EAJ-EA (Azpeitia Eginez), Ezker Abertzalea (Ardi-Beltza)… Azpeitiarrik ez al dago zure kritiketatik salbu?

Ez, ezta neu ere. Baina ni kritika eraikitzailea egiten saiatzen naiz, hori beti. Eta kritikak kritika, nik neure burua ezkertiartzat daukat, nahiz eta ezkerrak hobetzeko gauzak badituela ikusi. Askotan gehiago pentsatu behar dela uste dut, ideiak eta kontsignak ez direla itsu-itsuan hartu behar. Orain, EAJ-EA ingurua… Euskal Herri osoko EAJ-EA eskuindarrena Azpeitian dagoela iruditzen zait, atzerakoiena, zakarrena.

Gustura, beraz, eta botoen azken joera ikusita, gazte jendea ezkertiarragoa datorrela ikusita?

Bai, horretan zalantzarik ez. Azpeitian Batasuna indarrean dago, bere presentzia lortu du, baina urte askotan Herri Batasunakoa izatea oso gogorra izan da, oso nekosoa, oso desatsegina. Gazteak Batasuna aldera doaz, eta horrek erakusten du zer jarrera izan duten agintariek gazteekiko. Pozgarria da gazte jendea gurasoak baino azkarragoa datorrela ikustea. Orain: Azpeitian agintean EAJ egotea ez da EAJren errua.

Esan ohi denez, “herri bakoitzak norberaren neurriko agintaria” eduki ohi duela, alegia.

Hala da. Jendeak eman dio botoa EAJri. Askotan, jendearen kontrako erabakiak hartu izan ditu EAJk, eta, hala ere, botoa EAJri eman izan dio jende horrek, eta hori da EAJren meritua. Begira zer gertatu zen Urola trenarekin: jendeak hainbeste estimatzen zuen trena kendu ondoren, trena kendu zuen agintari horri berari eman zion jendeak botoa. Horregatik, nik, EAJ baino gehiago, jende hori kritikatzen dut. Jendearen akritikotasuna mingarria egiten zait niri.

Azpeitiak eta azpeitiarrok zerbait ona izango dugu ba…

Gehien, jendea gustatzen zait. Oso ondo konpontzen naiz Azpeitiko jendearekin. Eta nireganako afektu handia sentitzen dut herri honetan. Asko ezagutzen ez dudan jendeak berak ere, noizean behin, eta nik idatzitako artikuluren edo idatziren bat dela medio, kasu egiten dit kalean, “gogor habil” eta halakoak esanez. Gustura ibiltzen naiz ni herrian.

• datuak
• Pako bera Pakok berak esandakoari begira