Festak ulertzeko lau era

Nerea Uranga

Saninaziyuek bizitzeko eta ulertzeko era asko dago herrian. Prozesioa, zezenak, txosnak, tabernak... Eta, azken aldian, partehartzeari buruzko eztabaida dago

Ezkerretik hasita, Iñaki Zubizarreta tabernaria, Iñaki Errazkin jai herrikoien aldeko batzordeko kidea, Jabier Beobide Festa Batzordeko burua eta Loren Etxaniz zezenzalea.

Uztarria herri aldizkariak mahaiaren inguruan bildu dituen lau azpeitiarrak “herriko festa nagusiak” prestatzen ari dira egun hauetan, bakoitza bere erara. Uztaileko arratsalde batean, Sindikatu Zaharrean, saninaziyuez hitz egiten hasi dira Jabier Beobide, Loren Etxaniz, Iñaki Errazkin eta Iñaki Zubizarreta. Hor ere bakoitza bere erara.

-Zer dira zuentzat saninaziyuek? Nola bizi ditu bakoitzak?

Loren Etxaniz: Nik, orain arte, denak tabernan pasatu ditut; bizi, beraz, batere ez. Eta orain, niretzat saninaziyuek zezenak dira. Zezenaren bueltan egiten dut nik saninaziyuetako bizia. Jabier Beobide: Nik, Azpeitiko Festa Batzordeko buru naizen aldetik, gaur egun desberdin bizi ditut. Antolaketa lanean jarduten dut; bai aurretik, eta baita festa ari den bitartean ere. Ahalik eta ondoen antolatzen saiatzen gara. Egia da jende askok ez duela parte hartzen, baina festaren barruan parte hartzea askoz zailagoa da jai hauetan. Iñaki Zubizarreta: Nik, tabernari moduan, festak ez ditut bizi ere egiten. Zeure munduan ibiltzen zara, orbitatik kanpo. Lanarekin bakarrik pentsatzen duzu, eta ez jaiarekin.

**Iñaki Errazkin:** Azpeitiko festa bat gehiago dira niretzat, beste festen artean bat gehiago. Zoritxarrez, Azpeitiko festen artetik pasiboenak eta elitistenak dira guretzako. Herritarren partehartzeari begira (festan bertan eta antolaketan), lan gehien egiteko dauden festak dira saninaziyuek. Gure festa izaerari begira, egiteko gehien festa hauetan dago.

-Zer alde on dituzte, zuen ustez, jai horiek? Eta ez hain onak?

Etxaniz: Alde onak: kanpotar asko etortzen direla, izen bat badutela festek kanpoan. Alde txarra: oso serioak direla. Baina, hala ere, niri gustatzen zaizkit. Badaude beste festa batzuk, desmadre gehiago dagoena. Serioak dira saninaziyuek, baina gustatzen zaizkit. Beobide: Azken batean, oso festa desberdinak dira karnabalak, saninaziyuek… Espektakulu gehiena saninaziyuetan dago, ikusteko aukera gehiena. Beste gauza bat da parte hartzeko aukerarena. Saninaziyuetan denetarik dago. Kritikak jaso izan ditugu, gazteentzako ez omen delako ezer egoten, umeen kontuarekin ere hori esaten zen… Baina egunero dago gazteentzat, umeentzat eta helduntzat zerbait. Oso festa osoak dira, eta Gipuzkoa mailan pribilejiatu batzuk gara.

Zubizarreta: Egia da saninaziyuek festa ederrak direla, baina egia da ere parte hartzeko gauza gutxi dagoela. Saninaziyuek erakusleiho bat bezala dira. Dendetako erakusleihoak ikusi egiten dira, eta saninaziyuetan horixe gertatzen da. Kale bat erakusleihoz betetzen da, eta erakusleiho horiek ikusten joaten zara, baina parte hartu gabe. Errazkin: Gure ikuspegitik, alde ona da, oztopo guztien gainetik, jendeak festa herrikoien aldeko lana egin duela, eta gero eta indar gehiago hartu dutela antolatzen diren ekintza horiek, beste festa eredu baten aldeko jarrerak. Alde txarra: urteetan bizi izan garen eredu baten menpe gaudela, oso atzera geratu den eredu bat da saninaziyuena.

-Argi dago, beraz, saninaziyuetan jendeak ez duela parte hartzen.

Etxaniz: Bai, baina azpeitiarra bera ere ez da parte hartzeko jendea. Azpeitiarrari begiratzea gustatzen zaio, eta ez parte hartzea. Jendeari bere erara ibiltzea gustatzen zaio.

Zubizarreta: Baina begira San Inazio bezperako bazkari herrikoiarekin zer gertatzen den… Jendeak parte ere hartzen du, nahiz eta pasota batzuk beti izan garen.

Beobide: Egia da saninaziyuek eskaparate bat direla. Baina jendeari parte hartzeko aukera ere ematen zaio; aurten bi deialdi egon dira, baina jendea ez da parte hartzeko zalea.

Errazkin: Festa pasiboak dira saninaziyuek, festa elitistak. Zentzu batean, Azpeitiak oraindik ez du aldaketarik eman, frankismotik datorren eredu baten jarraipena dira, hein batean. Eta eredu aldaketa bat nahi bada, aukerak ere ireki egin behar dira. Egia da udalak bilerak egiten dituela, eta jendearen iritzia entzun ere bai; baina gero antolaketa udalaren esku bakarrik dago, eta hori ez zaigu egokia iruditzen. Jaien antolaketan parte hartzeko prest dagoen jendeari aukera eman behar zaio. Azken batean, festa batzorde herritar ireki batek antolatu behar ditu festak, eta horrek emango dio festei izaera herritarra eta partehartzailea. Udalak berak bakarrik egindako festetan partehartzea bultzatzea oso zaila da. Baina, guk badugu galdera bat: zenbateraino interesatzen zaie udalean festen ardura dutenei eredu partehartzailea bultzatzea? Festa herrikoien aldeko batzordeari dirulaguntzak emateko baldintza eta oztopoak jarri zaizkie, eta hori da, finean, udalaren jarrera festaren aurrean. Gustuko edo kontrolpean ez dutena ahal den neurrian baldintzatzekoa.

Beobide: Hori ez da horrela. Gainera, azpeitiarrok gainontzeko herritarrek baino festa gehiago ditugu, eta festa ezberdinak egiteko aukera daukagu. Gauza bat argi dago: azpeitiarrok oso tradizionalistak gara. Horrek ez du esan nahi frankismoaren herentzia denik gure festaren antolaketa. Bigarrena: festak festa behar du, eta festa ez da politizatu behar. Zenbaitek festak ere politizatu egin nahi ditu. Zuekin badugu desadostasuna, baina guk uste dugu udaleko ordezkariak herriak aukeratutako jendea garela, eta bakoitzak ditugun ardurak dauzkagula. Gainera, gu bilerak egiteko beti prest gaude; baina zuen ikuspuntutik, herriko festa batzordean herritarrek parte hartu behar dute festak antolatzen; gure ikuspuntutik, herritarrek iritzia eman behar dute antolatzen diren bileretan, baina gero udaleko hiru alderdien ordezkaritzak erabaki behar dute zer festa nahi ditugun. Eta hori ez da itxia izatea.

-Orduan, ze mailatan bultzatu daiteke partehartzea? Bultzatzen al da?

Beobide: Partehartzeak norberarengandik atera behar du. Norberak egon behar du borondatearekin. Beste herrietan jendeak dantza egiten duela? Igual bai, baina beste festekiko diferentzia handirik ez dute gureek.

Errazkin: Lehen ere esan dut: gure ustez, herritarren ekimenez antolatutako gauzak partehartzaileago izaten dira, horrek ematen die izaera hori. Santotomasetan herritarrek muntatzen dituzte postuak, jende askok egiten du lan, jendea baserritarrez janzten da…

Lorentxo: Horretan, neurri batean, ados nago, horrek berak lortzen duelako anbiente bat. Azpeitia desastre bat festa aldetik; baina batik bat jendea.

-Saninaziyuek "festa espainolak" direla esan izan da askotan. Hala dira?

Zubizarreta: Niri jende askok esan dit hori, baina nik ez dakit zergatik esaten duen jendeak hori.

Errazkin: Guretzat hala dira. Badago joera bat santiyoetan txapela jartzekoa, eta 30etik aurrera kanpoko eredua jartzekoa. Eredu konkretu hori bultzatzen da udaletik, eta beste eredu bat, guk neurri batean planteatzen duguna, baztertu egiten da; gainera, dirulaguntzak emateko baldintzak jartzen dira. Hori bera sanferminetan gertatu da. Gure ustez, nagusiki, kanpoko kultura edo eredu baten isla dira saninaziyuek.

Beobide: Txosnetan egoten da beste eskaintza bat, klientela mota batentzat. Olazko Amaren Plazatxoan beste bat, herriko plazan beste bat... Hiru mota desberdineko ekitaldiak baditugu behintzat. Txosnetan festa alternatibo bat muntatzen da, eta, gainera, udalak dirulaguntza ematen du, begira zer diodan.

Errazkin: Egia da badela euskal kulturarekin lotutako eskaintza ere, baina bigarren maila batean. Lehentasuna kanpoko kulturari ematen zaio. Bertako kulturaren espresioak lehentasuna izan beharko luke, santiyoetan eta saninaziyuetan, eta ez luke ezer alternatiboa izan behar.

-Saninaziyuek dira herriko jairik handienak, neurriz eta tamainaz?

Beobide: Hori hala da, argi dago.

Etxaniz: Aurrekontu mailan eta muntaia mailan bai.

Zubizarreta: Bai. Baina, gero eta gehiago, saninaziyuek 30era ari dira mugatzen, egun osoko ekitaldiak orduan egoten direlako. Lehen 3 egun handi ziren, baina gaur egun ez da horrela. 30ean bazkaria, jokoak… antolatzen ditu jai herrikoien aldeko batzordeak, eta horrek badauka eragina giroan. Dena dela, jendearentzat ez dira izango herriko festarik gustukoenak, nagusiak izan arren.

Errazkin: Gero eta gehiago jaia iluntze partera mugatzen da, batik bat 30era, eta gu arlo horretan ari gara ahalegin bat egiten.

-Zezenik gabe, saninaziyuek saninaziyuek izango lirateke? Zer eskaintzen diote jaiari?

Etxaniz: Niretzat festak zezenak dira. Festa batzuk tabernarik gabe bezala lirateke, niretzat, zezenik gabeko saninaziyuek. Dena dela, iruditzen zait Azpeitiko zezen-plaza oso itxita dagoela. Beti ondo-ondo margotuta egon behar du, eta herritarrentzako beste zerbait ere antolatzea ondo legoke… Zezen-plaza gehiago esplotatu daiteke. Eta Meseta Toril-ekin gertatu zena ere hor dago. Jende baten interesagatik, eta seriotasunagatik, egun batetik bestera Meseta Toril-ekin moztea erabaki zen, eta hori udalaren aldetik gertatu da. Zubizarreta: Udalak Meseta Toril kentzeko apostua egin zuen, eta hori hanka-sartze bat izan zen.

Beobide: Hori ez da horrela. Jendea bera joan da Meseta Toril-etik. Gaztea desberdina dator, beste sentsibilitate bat daukatelako…, eta ez dauka zezenketara joateko ohiturarik. Zezenketan kontrako kanpaina asko egin da, eta gazteek badute sentsibilitate hori. Bestela, zezenik gabe, saninaziyuek herritik kanpo daukaten arrakasta asko galduko lukete. Kanpotik jende asko etortzen da zezenak ikustera, eta horrek jatetxeak betetzen ditu… Festak beste era batera antolatu beharko lirateke zezenik gabe.

Errazkin: Denok dakigu jende bati zezenketak gustatzen zaizkiola, baina beste bati ez. Zentzu horretan, galdera bat: zergatik ez da eztabaida bultzatzen herrian, erabakitzeko zezenketek izan behar al duten festen ardatza? Udalak zezenketen inguruan izan behar duen jarrerari buruz eztabaida bultzatu beharko litzateke. Gero eta sentsibilitate gehiago dago zezenketen inguruan.

Beobide: Gai hori ez da tratatu udalean, udalean gehiengoa zezenketei buruzko oraingo politikarekin ados dagoelako.

Etxaniz: Azpeitian jendeari gustatu egiten zaio zezenetara joatea, eta hori horrela da. Hori kenduz gero, Azpeitiari min handia egingo litzaioke.

• Jabier Beobide, Iñaki Errazkin, Loren Etxaniz eta Iñaki Zubizarreta
• Tabernen ordutegia eta herriko jaiak Nerea Uranga