Herritarrok 0 – ab(h)erriek 2, edo auskalo!, asko

futbola, kirola, selekzioa | Ramon Etxezarreta |  2008/11/24  19:34

Blogari gai lokalagoekin ekin aurretik. Aldaketa16 aldizkariak eskatu eta aste honetako alerako idatzitako artikulua da hau

 

Herritarrok 0 – ab(h)erriek 2, edo auskalo!, asko

 

            Inoiz jokatu behar ez zen partidaren emaitza da lerro hauen goiburua, baina ezkutuko norbaitek, ustezko ezkutuko nabarmenak, jokatzea erabaki duena eta, ez joko ez arau, guztioi galdu arazi diguna. Ez dira horregatik gure jokalariak euskaldunago izango, ez eta pobreago ere, seguruena. Galdu ditugu lotsa guztiak!

            Ez nuen asko irudikatuko neure burua futbolari buruz, edo futbola aitzakia, idazten. Baina lortu dute. Hogeitabatgarren mende hasierako jauntxo eta señorito berri galtzamotxek inbaditu dute nire barrena modurik antidemokratikoenean. Antidemokratiko esaterakoan kasu honetan herritarrekiko begirunegabeziaz eta honen eskubideen kontra esan nahi da.

            Joan den mendeko azken laurdenean euskal herritarron artean halako indarra hartu duen onkeria zuri nardagarriz janzten denak esan dezake, egoki eta zuzen itxura batera, beraiena dela kontua eta beraiek erabaki beharko luketela. Noski baietz, beraiek, futbolariek, erabaki dezakete zer egin, jokatu ala ez, baina ez inoiz selekzioaren izena. Izen hori guztiona da eta guztiok erabaki behar dugu, errugbilariek, padeljokalariek, pilotariek, ziklistek... eta..., panderojole, adarjole, bestelako eta herritar guztiok. Beraz egin dezatela nahi dutena, baina izena guztiona da.

            Nik ez dakit zer autoritate edo zilegitasun ikusten dieten beren buruei aginte politiko, akademiko, eta zera guztien gainetik beraiek beren kabuz (je, je...! haizatzeko proposamen-baldintza-inposizio hori. Agian geuk dugu errua, bai seguruena, eraiki dugun mundu honetan gizarte prestigioa hankak baloiarekin jotzeari ematen diogulako, edo geure herriaren ordezkaritza kirolari aberats batzuen eskuetan jartzen dugulako, edo kirol profesionalari balio humano, etiko, politiko eta gainerantzekoak ematen dizkiogulako. Gero hori pasatzen da, sinestu egiten dutela eta hara!

            Dena den, ez guretzat baina, bitxia da kontua. Bitxia besteengandik zertaraino berezi behar dugun eta besteentzat erraza dena inorenganatzen dugun eta zaila dena geureganatzen. Gureak erremediorik gabea, ez beste inorena, behar du, bestela ez da gurea.

            Ezin dut ahaztu nola Franco hil artean Euskal Herria hitza erabiltzen genuen, hain esanahi politiko gutxirekin entzule maliziagabearentzat, non “gora Euskal Herria!” (“viva” gehiagotan) esatea ez zen Viva España! Esatea baino kondenagarriagoa erregimenarentzat, inokuitate guztia zeukan. Auzia orduan ere geure artekoa zen, hatxearekin ala hatxerik gabe zen kontua. Baina irakurri eta idatzi euskaraz ia inork nola ez zuen egiten eta ez telebistarik eta ez irrati eta komunikabiderik geneukanez euskaraz liskarra lau temosoren artekoa zen. Hatxez behar zuela esaten genuen kanon-zaleok baina souvenir dendetako irudietan gabe saltzen zitzaigun (tradizioari eutsiz) eta errearen gainean tildearekin.

            Diktadorea hil eta geroxeagora gauzak lasaitzen hasi zirenean eta gauzak askatasun gehiagorekin aukerak zeuden heinean, ahalegin gorriak egin genituen Euskal Herria hitza eta orduan hain ugaria zen vasconavarra kontzeptua gure hiztegietatik baztertzeko. Euskadi behar genuen, Euskadi zen, historia zipitzik ez genuenontzat ere, abertzaletasunean berri berriak ginenontzat ere, beharrezko izena, Euskadi zen gure karga politiko guztiak bere bizkar eramateko gai zen hitz bakarra. Eta kostata baina lortu zuen arrakasta,  gaurdaino iritsi da gure ezpainetan, aspertu gaituen arte.

            Esan beharra dago Euskadi nagusitu bada ere erabileran Euzkadi erabiltzen duenik ez dela oraindik ere falta, begira nola erabiltzen den oraindik gure partidu printzipalean, inor ofenditu nahi gabe esanda. Auzoari kontuak eskatzerakoan hain garden eta hain zehatz eta etxekoan izenean ere ez adostasunik. Enfin.

            Erdaldunek Euskadi hitza bereganatzea uste dut izan dela detonantea. Diglosia kronikoaren eragina, Españiako prentsak Pais Vasco Euskadi hitzagatik ordezkatu, garai hartako gure exijentziek nahi zutena, eta Españian hori erkidego autonomoko lurraldeen izentzat hartzen da, ezin baitute imajinatu hiru herrialdeetatik kanpora euskaldunik egon daitekeenik. Horrek molestatu egin du zenbait jende euskaldun.

            Nik uste Euskal Herria dela izenik egokiena gure herriarentzat, jendeak errazen onar dezakeena, tradiziorik gehienekoa eta inolako neologismorik gabea. Baina egun egiten ari garen erabilera egiten badugu, euskaraz ez diot arriskurik ikusten, baina bai gazteleraz, Euskadirekin pasa zaigun antzekoa pasako zaigu. Euskal Herria erdaldunen Euskadi izango dela, nazionalisten aberriaren izena, ezker abertzalearen eta biolentzia politikoaren aldekoen aldarrikapena soilik. Aspertu egingo gaitu. Guztiak izanik ere, denik ukatu gabe, Euskal Herria hitza gu guztiontzat zerbait gehiago da.

            Etorkizunean ez dakigu zeinek egingo digun xantaia, baina pentsatzen hasi behar genuke Euskal Herriak izenaren balioez eta gaitasunez eta futbolari txarren desprestigio intelektualaz. Zer ez lukete hauek esango Españiako ligetako lehen mailako bi azkenak eta bigarren mailako erdipourdikoz beherakoak ez balira!

            Aberatsen krisia izango da gertatu dena, baina galdu, galdu esaten dena, herritarrek egin dugu.

 

Lotura zuzena  |  21 erantzun. Azkena: ramon | 2008-12-01 | 16:30

 

“Programa”ren esperoan, je!...

Azpeitia Urrestilla herri-jaiak programa zezenak saninazioak | Ramon Etxezarreta |  2008/07/11  23:13

Herrietako festetako programek esan nahi handiak, esan nahiak eta esan ezinak ere bai, izaten dituzte. Azpeitikoaz zer esan, tradizioz programa bera izaten da festetako ekitaldi esanguratsu eta indartsu bat. Ziur ez dela horrela izan beti baina.

Nere memorian lehendabizikoa Urrestillako eskola berrien zuri beltzezko argazkia zekarren hura da. 1962koa edo izan behar zuela kalkulatzen dut, urte horretan uste baitut inauguratu zirela Urrestillak historia unibertsalean zehar eduki dituen eskola bakarrak, urte eta belaunaldi ugariren eskaeren ondoren. Hala esaten omen zuen izenik esan nahi ez dudan harako hark:

- Ez zaiok inporta, lehen ere ez hituen eta gero ere ez dituk Urrestillako umeak azpeitiarrak baino tontoago izango horregatik.

            Baina harira etorriz. Atzera begira jarrita, batallitak batallita, xehetasun esanguratsuak izaten dituztela herrietako festa egitaraua iragartzen duten eskuorri, kartel, liburuxka eta abarrek.

Adibidez, inork eskura balitza, begira beza, hemen hauetako herrien bueltan zein festa ziren beren egitaraua euskaraz argitara eskaintzen hasi ziren lehenak. Lepoa jokatuko nuke urte batena baino bentaja handiagoz Urrestillan egiten genituenak izan zirela lehenbizikoak, bigarrenak eta hurrengoak. Ez zigun barre gutxi egin listo usteko askok, Azpeitiko bezala kanpokoagoak, “Ziripot biribilketa”, “herraldoi eta buruhandiak”, “suziriak” eta abar idatzita ikusi zuenean. Denboran atzera begira jarrita lasai esan ditzakegu bi gauza: Bata, burla eta iseka dela tontoek beren ezjakintasuna adierazteko daukaten modu natural bat eta, bia, Urrestillan egitarauari pieza literariorik jasoenak behar duen tratamendua ematen saiatzen ginela.

Guzti honek ez du esan nahi urte askotan, leku guztietan bezala, gaztelera hutsean jardun ez genuenik egitarauak ateratzen. Baina Azpeitikoaz hasi naiz eta Azpeitikoaz aritu behar dut.

Garai zaharretatik dator Azpeitiak, bertako herritarrek arropa bezala, festa egitaraua ere esajeratu dotorea ateratzearena. Kuatriokomia, paper garestia, argazki asko, orri ugari eta zer ez gehiago.

1979an sartu ginen gerrate zibilaz geroztik izandako lehen udal hauteskundetatik ateratako korporazioa. Garbi geneukan “lehen korporazio demokratikoa ginela” eta, ez zegoen zalantzarik herriaren borondatea inork ez bezala entzun eta gauzatuko genuela. Lehenengotako froga Saninaziotako herri jaiena izan zen – ordura arte “fiestas patronales”. Hala moduz igaro genuen froga. Igaro esan dut eta ez gainditu, gainditu genuenik ia inori ez baikenion entzun.

Akastun nagusiak, arduradun gupidagabeak, historiak absolbitu ez gaituenak, bi izan ginen: Leopoldo Etxeberria, Leo deitzen geniona eta Anatsan goitizenez sinatzen zuena, eta ni neu. Biok ginen, nolabait esateko, korporazio hartako euskaldun jantziak, alfabetatuak esan nahi da, euskara irakurtzen genuenak, sasoi hartako azpeitiarrentzat nahiko ahalmen urria, eta idazten ere moldatzen ginenak, aparte biok genuen idazle bokazioa,. Hogeita bost urtetik gora dira, oker ez banago, Leo zena hil zela eta harrigarriki isilik pasa dira urte horiek, harrigarria nola bere oroimenezko inolako ospakizunik ez den egon. Agian PNVrekin lerratu zelako izango dela iruditzen zait eta PNVri berriz, askotan, euskara hainbestexe axola zaiolako izango da. Inor gogoratuko da!

Bi espezialista izan bagina bezala enkargatu ziguten, borondaterik onenez, urte hartako herri jaietako egitarauaren argitarapena Luxiano Lazkano alkateak eta ordurako capo manerak bereganatzen hasia zen nere lagun Bastidak. Gogor ekin genion lanari. Guretzat ez zen halako aukerarik izan historian.

Letra idatziak garrantzia eta prestigioa zituen, gaur dituenak baino handiagoak ziurrenik, eta edozein publikazio kaleratzea, zeuden periodiko eta aldizkari urrietatik aparte, gauza aski zaila zen, euskaraz ia-ia inposiblea ez esateko. Garbi zegoen beraz euskarak ez ohiko presentzia izan behar zuela eta hala izan zuela. Ez genuena kontuan izan zera izan zen, jenderik gehienari euskara irakurtzea ikaragarri zaila egiten zitzaiola. Jendeak zailtasun gaindiezin baten inpresioa jaso zuela guk nahi genuen geure hizkuntzarekiko atxikimendua eta zaletasunarena baino.

Euskaraz idatziak, gazteleraz idatziak.... aldizkari bat atera zitzaigun festa egitarau bat baino gehiago. Gainera diru publikoa ez xahutze kontu horrekin eta zintzo, zuzen eta zuhur izan nahiarekin zuribeltzeko argazkiak gehiago izan ziren koloretakoak baino eta, zer arraio gero!, ez zen toreadore bakar baten argazkirik ere atera. Uste dut zezenetako argazki bakarra atera zela eta bera bi zezenena izan zen, bata bestearen gainean beste hori egiten bezala. Bertan nagoen bezala ez genuela asmo bihurriz edo okerrez egin baina zezenzaleek eta Azpeitia zezenzaletasunarekin identifikatzen zutenek burla, iseka eta iraintzat hartu ziguten.

Guzti horri eransten badiogu azalean festa giroko irudi edo argazki koloretsu baten ordez don Julian Elorzaren argazki  bat sartu genuela “herri jaiak 1979” legendarekin –Leoren obsesioetako bat garai hartan, zorioneko don Julian, neri gaizki iruditzen ez zitzaidana-, kontsumatutzat eman dezakezue burutu genuen lehenbiziko festa egitarau demokratikoaren desastrea. Inoiz gehiago ez ziguten utzi programaren edizioan eskurik sartzen, lerroren batzuek edo testuren bat izan ezik.

Gaur neuk ere beste era batera egingo nuke lantegi bera, baina ez daukat batere damurik gauza horrela eginarena. Geroztik litekeena da urteren batean edo gehiagotan egitarau hobeak atera izana, baina 79ko hark zuen baliokoak ez asko.

Galera handiagoak izan ziren Kubako gerratean eta hemen gaude. Hori bai, korporazio hartako inork ez zigun errietarik egin, ez orduan eta ez gero, garai hartako aldizkari batzuetako posterren  gisara programaren erdiko bi orriek korporazio berriaren argazkia zekartelako. Bibote asko, emakume gutxi eta azpeitiar gehiegi, Je! Aurtengoaren esperoan.

Lotura zuzena  |  Erantzun

 

Sanjoanak eta gu (zein?)

Oskorri Sanjoanak Sanjonadegi Urrestilla Nuarbe Otaegi | Ramon Etxezarreta |  2008/06/9  00:42

             Edozein ordenatan, Sajoandegiko festak, Oskorri, San Joan suak, ez dakit nondik hasi baina mihi puntara batek entzun ahala hitz datozkit nire oroimenak kontatzeko. Ez denak atseginak, baina bai bitxiak gaur bizi dugunetik ikusteko. Nola izaten diren gaur eta nola izaten ziren atzo, protagonistak jende berdintsua izanik.

            Nire oroimenean, litekeena da oker egotea, Sanjonadegiko festak antolatzen 70eko hamarkadaren erdialdea baino lehentxeago hasi ziren, zein urtetan ez dakit justu. Ordurako fuerte genbiltzan gu Urrestillako festak antolatze lanetan eta ez zigun grazia gehiegirik egin Sanjoadegin San Joan jaiak asmatu eta antolatzen hasteak. Urrestillakoak bezalako herri jaiei, Sanjoanei, bezeria baino itzala edo kategoria kentzen zien. Baina agoantatu beste erremediorik ez zitzaigun gelditzen. Kiroltasunez jokatu.

            1975.a urte beltza izan zen hemen hauetan eta udaberri iluna izan zen. Festen jira hasterako irailean afusilatuko zuten Anjel Otaegi kartzelaratua zegoen eta heriotza zigorra eskatzen zutela beretzako ere bagenekien. Nuarbeko Trinidade jaiak eta Urrestillako Korputzak normaltasunez ospatu ziren, halako normaltasunez non Nuarbeko festa antolatzaileek jai batzordearen taberna Otaegi beraren jaiotetxean muntatu zuten.

            Sanjoanak iritsi ziren eta, ia beste inon ez bezala, Urrestillako festak bertan behera uztea erabaki genuen eta suspenditu egin genituen. Suspenditzen saiatu ginen, halaber, antolaketarako hartuta geneuzkan konpromiso ekonomiko guztiak. Ezin izan genuen. Kontratatuta geneukan musika taldeak esan zigun haiek ez zeukatela zerikusirik eta gurekin hitzartuta zeuzkaten hiru egun hoietan non jorik ateratzen ez bazitzaien ordaindu egin beharko geniela. Sanjonadegin kontratu zituzten bi egunerako eta hirugarrena ordaindu egin behar izan genien.

            Ez naiz ahaztuko nola joan ginen Sanjondegira musikariei hitzartua ordaintzera eta nola itzuli ginen Urrestillara. Hemen, guk utzitako festen ordez, bizian lehenbiziko aldiz, eta oraingoz bai eta azkenekoz ere, Azpeitiko Udalak osorik ordaindutako festak zeuden, arimarik ez gure boikotari jarraituz, eta goardia zibiletako sarjentua neukan zain. “Usted ha estado prohibiendo el baile en sanjoandegi”

            Azpeitiko udalaren antolamendu porrot horrek hurrengo urtean diru gehiago exijitzeko balio izan zigun eta hala lortu genuen. Nuarben, tristuraren tristuraz, ez zela festarik egin uste dut. Urrestillan sanferminak baino luzeagoak eta jendetsuagoak egin genituen eta Sanjoandegin, nola ahaztu, lehendabiziko aldiz Azpeitiko lurretan, Oskorri taldea izan zen musika jotzen.

            Sasoi haietan Oskorri entzutea, famatzea, ikustea, kontratatzea, izendatze hutsa, bazela ere jakitea, bekatu zen. Abertzaletasun antimarxistak, Francorekiko baina komunismoarekiko kezka gehiago zuen abertzaletasunak, eta bai eta marxistak ere boikot latza egiten zioten, urte bete lehenago hila zen Arestiri egiten zioten bezala. Natxo de Felipek aktuazio bat baino gehiago bukatu zuen uretan, errekan edo itsasoan, harrikatua, etxekoen kontra txistua jotako futboleko arbitroa baino okerrago.

            Urte horretan ere goardia zibiletara buelta egin beharrean gertatu nintzen, ez politika arazoagatik oraingoan, eta hala esan zidan herrira iritsi berria zen sarjentuak. “Un vasco es, ha sido y debe ser siempre separatista, nunca comunista, como esos que vinieron ayer a cantar a Sanjuandegui, con todos los apellidos castellanos..”. Orduantxe uste dut hasi zela nire abertzaletasuna urritzen.

            Beste urte batzuetan jarraitu genuen Urrestillako gazte mordo bat herriko festak antolatzen, fu eta su, arrakasta handiz eta atsegin handiagoz, baina gureak ere izan behar zuen azkena eta iritsi zitzaigun uste ez genuen bezala.

            1979an izan zen. Ordurako gizarte onarpen hedatuagoa zeukan Oskorri geneukan kontratatua, antimarxistak berdin berdin ikaratzen zituen, baina Aresti gutartuago geneukan guztiok eta Etxepare LPa argitaratua zuten. Baina herri txikietako festek lehen krisi seinaleak ematen hasiak ziren eta diru arazoekin hasita geunden, ez zitzaigun iristen dirua eta eske hasi ginen. Apirilean indarrean sartu zen eta PNVk gehiengo absolutuz gobernatzen zuen lehen udal demokratikoarengana jo genuen laguntza eske. Ez genuen aurreikusitakoa baino xemeiko bat gehiago lortu, PNV hasia zegoen ordurako inoiz okupatu ez zituen gizarte esparruak okupatzeko saioak egiten eta andafuerako soinekoa eman ziguten, beste zenbait herritan bezalaxe. Geure egitarau osoa entregatu behar izan genuen, etsaiari armak entregatzen zaizkion bezala, eta Urrestillan, inoiz baino bertako jende gehiago inplikatuz eta “Gora zaharrak” oihu eginez gu beharrezko ez gintuen beste antolamendu aro berri bati ekin zitzaion, Azpeitiko udalaren inbolukrazio maila handixeagoarekin.

            Harriduraz ikusi genuen nola zaharrek, zahar deitzen zirenek, kudeatu zuten Oskorriren kontzertua (sineste dunek bere jaungoikoagatik eta sineste gabeek berriz beren ohoreagatik), zer normaltasunekin. Normaltasun antzekoarekin ikusi behar izan genuen guk, nola Sahatsa dantza taldea festa programatik haizea hartzera joan zen eta ordez, herriko soinujoleak bildutako neskato txiki talde batek baserritar jantziz pajaritos por aquí, pajaritos por allí dantzatu behar izan zuen (Maria Jesús y su acordeón).

            Eraman zituen haizeak kontu eta komeria haiek eta urrestildarrok kapaz gara ia guztiok elkarri irribarre egiteko, baina batere irribarre gogorik eragiten ez diguna, batzuei behintzat, zera da, Azpeitian, udala medio edo udala nagusi, azken urtetan modaratu den San Joan bezperaren ospakizun hori. Ze koño gero! Urrestildarrek eta oinaztarrek ez al dute errespetorik merezi edo? Zer da hori? Bale, eh! Alkateak eta kristoak! Ez digute bada kaka burutik behera egingo....! 

Lotura zuzena  |  6 erantzun. Azkena: urrustildik | 2008-06-23 | 13:56

 

Gure jolas haiek

jolasak jokoak urrestilla | Ramon Etxezarreta |  2008/05/26  10:49

 

"Urrestillako Herri Batzordeak proposatu eta Udalarekin elkarlanean, garai bateko jolasen tailerra egingo dute larunbatean auzo horretan". zioen uztarria.comek maiatzaren 16an. Zer esan? Gauza asko baina, bata, notiziaren erredakzio erari buruzkoa da. Alegia oso Urrestillatik kanpokoa izan behar dela, gutxien gutxienez Azpeitikoa (besteok ez bagina bezala), notizia horrela idazteko. Ez naiz ari "auzo" hitzagatik "horretan" erakusleagatik baino. Badaude argitalpen lokal batean idazteko modu ez-zentralistagoak, kar, kar, kar....

Baina, zergatik ukatu, notiziak poz eman zidan, gustuko bait dut gaia, gustukoago jolasen gogoratze soila baino neure eta neure garaikoen haurtzaroa gogoratzea, baina biak dira bereiz ezinak.

Behin baino gehiagotan egon naiz tentatua, neuretzat bederen, umetan eta mutikotan genituen joko eta jolasak idatziz deskribatzera baina, ez dakit, probetxu gutxiko lana iruditu edo, alferkeria edo, aitona puzkarti irudia ez hartze aldera edo, halako latazoa agoantatuko didaten gutxi egongo diren usteak, zergatik eta zertarakoen zalantzek, ez didate bultzarik egin aurrera pauso hori ematera. Baina ez inbidiak eta poz txiki ugari pasa ez ditudalako zenbait idazle irakurtzean.

Gustuko dut Baroja eta Unamunoren testu memorialistikoak aldian behin eta saltoka irakurtzea. Irakurketa horretan konturatzen zara gutako edozeinen haurtzaroa literaturaratu daitekeela eta guztion interesa piztu. Harrigarria ere egiten da Bilbo bezalako ziudade batek, adibidez, eta Urrestilla bezalako herri koxkor batek eduki dezaketen elkarren antza, hizkuntza aztarna, joko, jolas eta abar.

Zenbat aldiz ez ditut gogoratu eta mentalki errepasatu gure zapoketan, atxeketan, potekilloketan, karabaketan, ameriketan, erregeketan, altapumean, katean herrenkan... eta hainbat eta hainbat joko (hauek denak, pare bat kenduta, mutilenak ziren). Zenbat muxika hezur eta kartutxo azal!. Zenbat aldiz ez ote zait bururatu deskribatu, arauak idatzi eta hizkuntza aldetik eduki zitzaketen kuriositateetan behera murgiltzea. Baina dena eginkizun dago.

Horregatik asko poztu nau uztarria.comeko notizia irakurtzeak eta hori Urrestillako frontoian izateak. Ez nintzen ikustera azaldu kuxkuxerotzat har ez nazaten, baina bai gustura kuskuxeatuko nuela.

Ez zait iruditzen tradizio guztiak berreskuratu beharrekoak direnik eta gutxiago lehengo gauzak, lehengo edo "garai bateko" izateagatik on eta mesedegarri direnik, baina bai batzuei oroimena haurtzaroko zorion askoren lurrinez blai egiteko balio digula eta beste batzuei denbora-pasa atsegin baterako baliabide zaiela. Ez da gutxi.

Beraz, gogoz txalotzen dut jarduna, Jolasaren pareko oroimena bait dugu urrestildar askok, Azpeitiko Udalak gure herrian ezer ere, baina zero zero, antolatzen ez zuenekoa. Ez hasierarik eta ez bukaerarik ez duen oroimena da, oroimen eternoa.

Bejondeiola Azpeitiko udalari! Eta pasadizoz esplikatzen badigu zer den Herri Batzordea, izen propioa edo izen arrunta, nola funtzionatzen duen, nork har dezaken bertan parte, zer erabakimen duen, zer arauk erregulatzen duen, eta abar, hobe baino hobeto. Zapo!

Lotura zuzena  |  Erantzun

 

Idiak, behiak, zezenak, zekorrak...

Idiak zezenak sokamuturra | Ramon Etxezarreta |  2008/01/26  00:06

Ez da nere asmoa inolako auzitan eta eztabaidetan sartzea zezenak eta tankerako festakerak direla eta. Baina, Uztarria.comen ikusirik Azpeitiko sokamuturzaleak Eusko Jaurlaritzarekin adiskide ez dabiltzala, behin eta berritan gure kulturaren historian egon den eztabaidaren lekuko ugariren artean bitxi bat berreskuratu dut, Serapio Mujica ormaiztegiarrarena.

 1911koa da. Hemen argitaratzeko euskaratu dut, ez oso itzulpen ortodoxoan, baina bai esan nahi zuenarekiko fideltasunean. Barka presak

En fin, ezer gutxi berririk eguzkiaren azpian

 

EUSKALERRIAREN ALDE –Revista de Cultura Vasca- año I. Num. 5

IDI APUSTUAK

            Izenburu honekin berarekin argitara eman zen Euskalerriaren alde –ko lehen alean artikulua, non Bizkaiko Gobernadore jauna zoriontzen zen probintzi hartan idi apustuak egotea debekatu zuelako.

            Egun hauetan ikusi dugu egunerokoetan notizia, berriro ere baimenduak izango direla ikuskizun barbaro haiek nahiz eta horretarako zenbait baldiuntza exijituko den.

            Hala genion gure artikuluan. Gai honetan radikalak gara, eta gure asmoa da borroka ezduin hoiek errotik desager daitezela. Idi eta behien apustuen etsai gara, antzaren jokoena, aharien topetakadena eta inkultura erakuskeria eta sentimentuen gogorkeria adierazten duten ikuskizun guztiena.

            Gure sentipena auzi honetan garbi geratu zen une egokian.

            Idi apustuena –genion orduan- ez dugu ulertzen ez eta nola existitzen diren ere; ezin dugu ulertu nola gure baserritarrek, idiak, beren familiako jendeei dietenari inbidiarik ez dion kariñoz maitatuz, nola martirizatzen dituzten gero plaza publikoetan, gure lotsarako Gipuzkoako herri askotako plazetan dagoen, beste helbururik gabe, harri ikaragarri bat garraiatzeko zigortuz eta eztenkatuz. Idi gizarajoak, larrua odolez eta izardiz estalita, ahotik aparra dariela, luzatu eta kizkurtu egiten dira, erori eta altxatu, arnas estuarekin ibiltzen dira harria garraiatuz kolpe eta eztenkada artean, inguratzen dituzten zaleen deihadar basatiak zirikaturik.

            Oraindaino ez ziren maiz gertatzen: inoiz edo edo behin egunerokoek lasai kontatzen zizkiguten protestarik gabe irakurtzen ziren ankerkeriak. Orain egunero gertatzen da berdina; ikuskizun ezduina bere esparrua zabaltzen ari da. Noraino eta ia gutxiraino non periodikoek zabaldu duten notizia jokoetan euskaldunena denerako eraikitako hiri bateko plazan –antzina kultura gipuzkoarra ateratzen zen- lehiaketa bat ospatzera zihoan, diruz saritua, inkultura alarde hoiek ordaintzeko.

            Ikuskizun honek amaitu egin behar du, ezin dezake denbora gehiagoz jarrai. Proba ezduin hauen desagerpena beharrezkoa da; ezinbestekoa da, plaza publiko askotan, sen ondoltsuen salatari, dauden harriak hauts eginda uztea.

            Diputazio txit gorenak, nekazaritzaren alde hainbeste laboratzen duenak, ahal duen guztia egin behar du, ezer ahal badezake, joko hauek mugatzeko eta esku gogorrez zigortzeko, kupidarik gabe, bere langintzaren kontran, odola eta eszena inhumanoen zaletasuna herritarren artean piztu edo gehitzen dutenak. Eta Gobernadore jaunak lortzen badu proba hoietarako baimen batek berak ere Gobernu zibilaren ataritik ez irtetea, ikuskizun hau makula bat dela uste dugunon eskerron egiazkoa izango du.

            Eta zer esan antzar jokoaz? Ikusitako ikuskizunen oroigarri bezala aipatze hutsak izularria eragiten du. Joko hori, bada, gure zelaietako oihal berdean egiten da; danbolin hotsarekin dantzan egitera etorritako jende xumearen artean. Antzar gajo bat ikusi dugu hanketatik zintzilik, etsita balantzan, eta zaldun batzuk iksui ditugu agudo korrika eskuak luzatzen antzararen aldera, bere azpititk igarotzean, ezpata kamuts batekin zaztada emateko edo tirakada beldurgarri bat ematen abere gixagajoari lepoa etenez, gainerantzekoa zintzilik eta odol jariotan uzteko.

            Ikusi nuen bai, ikusi, eszena nazkagarri hori Gipuzkoa kulto honetan, ikusi nuen herririk basatienentzat ere ezduina den joko hori, arbola ostotsuz eta baserri zuriz inguratua. Ez jokatzen dutenak eta ez ikustera joaten direnak daukate barkaziorik, baina hutsa chistu-a entzutera joanak, aurrean duten guztia ikustea, hutsa jokalariek ere, txalo lausengarien irrikiz, ankerkeria ekintza hauek egitea. Inolaz ere gerta ezin daitekeena da festa antolatzaileek baliabide anker hoietara jo beharra eta, agintariek, ia beti antolatzaile, dibertsio barbaro hoien ospatzea ametitzea agintzen duten herrietan. Apaiz jaunek ere moraltzeari ekiteko bide bat daukate festa hoien abolizioan, bihotzetan ekintza nardagarri hauek gaitzetsiko dituzten sentimendu eztiak txertatuz.

            Baina agintariek ez dute aholkua eman behar, debekatu egin behar dituzte, behin betirako, gure herriaren izen onarentzat atentatuak diren hoiek.

*  *   *^

            Ez da falta izan, lehen aipatutako gure artikulua irakurri ondoren, ikuskizun hauen hain kontra geure burua erakutsi dugunok zezen korriden kontrako hitz erdirik eduki ez izanarekin harritu direnak.

            Gure isiltasunaren esplikazioa soila da. Zezen korridak ez dira Esukalerrian bakarrik burutzen diren ikuskizunak; hauek desagertarazteko gure ahaleginak alperrikakoak izango lirateke. Ojala hala ez balira!

            Gainera uste dugu egungo euskaldunen zezen korridetarako zaletasuna itxura gehiago dela errealitatea baino. Badirudi zezen plazarik gabeko herri ertainik apenas dagoen herrialde batek muinetaraino sartua behar duela zaletasun toreroa. Hala ere, hona Gipuzkoa, sei zazpi zezen plazekin, zaletasuna inondik ere bistaratzen ez zaiola. Plazak, hiriburukoa kenduta, herriko jai egunean bakarrik zabaltzen dira, jendea zezenetara egun horretan eskainiko litzaiokeen beste edozein ikuskizunetara jonago litzatekeen bezalaxe joaten da. Eta hiriburukoak bere ateak itxita edukitzen ditu atzerritarrena multzorik nagusiena ez den bitartean.

            Gipuzkoako plazei ez die eusten zalego gipuzkoarrak; Donostiakoa kanpoko zaleei esker bizi da, eta herrietakoak urtean behin zabaltzen dira, mila arretarekin eta herriko festa egunean bertakoak zezenetara joango diren esperantzan, izan ere egun hoietan jendea prest baitago egiten zaizkion dibertsio promesa guztiak entzuteko.

            Zaletasuna, beraz, itxura da asko. Eta noski, gure esku balego guztiz desagertaraztea, ez genuke ahaleginik txikiena ere egin gabe utziko. Ez dago esan beharrik inkultoak eta inhumanoak izateagatik antzar jokoak, idi probak, etab. arbuiatzen ditugunok, arrazoi askoz ere gehiagorekin arbuiatzen ditugula zezen korridak, hauek mila aldiz krudel eta barbaroagoak bait dira haien aldean, lentejuelazko eta urre harizko jantzi dotore diztiratsuan bildurik azaltzen baldin bazaizkigu ere.

  GREGORIO MUJICA

Lotura zuzena  |  Erantzun bat. krixpin | 2008-04-03 | 12:09

 

Albiste zaharragoak »»