Sanjoanak eta gu (zein?)

Oskorri Sanjoanak Sanjonadegi Urrestilla Nuarbe Otaegi | Ramon Etxezarreta |  2008/06/9  00:42

             Edozein ordenatan, Sajoandegiko festak, Oskorri, San Joan suak, ez dakit nondik hasi baina mihi puntara batek entzun ahala hitz datozkit nire oroimenak kontatzeko. Ez denak atseginak, baina bai bitxiak gaur bizi dugunetik ikusteko. Nola izaten diren gaur eta nola izaten ziren atzo, protagonistak jende berdintsua izanik.

            Nire oroimenean, litekeena da oker egotea, Sanjonadegiko festak antolatzen 70eko hamarkadaren erdialdea baino lehentxeago hasi ziren, zein urtetan ez dakit justu. Ordurako fuerte genbiltzan gu Urrestillako festak antolatze lanetan eta ez zigun grazia gehiegirik egin Sanjoadegin San Joan jaiak asmatu eta antolatzen hasteak. Urrestillakoak bezalako herri jaiei, Sanjoanei, bezeria baino itzala edo kategoria kentzen zien. Baina agoantatu beste erremediorik ez zitzaigun gelditzen. Kiroltasunez jokatu.

            1975.a urte beltza izan zen hemen hauetan eta udaberri iluna izan zen. Festen jira hasterako irailean afusilatuko zuten Anjel Otaegi kartzelaratua zegoen eta heriotza zigorra eskatzen zutela beretzako ere bagenekien. Nuarbeko Trinidade jaiak eta Urrestillako Korputzak normaltasunez ospatu ziren, halako normaltasunez non Nuarbeko festa antolatzaileek jai batzordearen taberna Otaegi beraren jaiotetxean muntatu zuten.

            Sanjoanak iritsi ziren eta, ia beste inon ez bezala, Urrestillako festak bertan behera uztea erabaki genuen eta suspenditu egin genituen. Suspenditzen saiatu ginen, halaber, antolaketarako hartuta geneuzkan konpromiso ekonomiko guztiak. Ezin izan genuen. Kontratatuta geneukan musika taldeak esan zigun haiek ez zeukatela zerikusirik eta gurekin hitzartuta zeuzkaten hiru egun hoietan non jorik ateratzen ez bazitzaien ordaindu egin beharko geniela. Sanjonadegin kontratu zituzten bi egunerako eta hirugarrena ordaindu egin behar izan genien.

            Ez naiz ahaztuko nola joan ginen Sanjondegira musikariei hitzartua ordaintzera eta nola itzuli ginen Urrestillara. Hemen, guk utzitako festen ordez, bizian lehenbiziko aldiz, eta oraingoz bai eta azkenekoz ere, Azpeitiko Udalak osorik ordaindutako festak zeuden, arimarik ez gure boikotari jarraituz, eta goardia zibiletako sarjentua neukan zain. “Usted ha estado prohibiendo el baile en sanjoandegi”

            Azpeitiko udalaren antolamendu porrot horrek hurrengo urtean diru gehiago exijitzeko balio izan zigun eta hala lortu genuen. Nuarben, tristuraren tristuraz, ez zela festarik egin uste dut. Urrestillan sanferminak baino luzeagoak eta jendetsuagoak egin genituen eta Sanjoandegin, nola ahaztu, lehendabiziko aldiz Azpeitiko lurretan, Oskorri taldea izan zen musika jotzen.

            Sasoi haietan Oskorri entzutea, famatzea, ikustea, kontratatzea, izendatze hutsa, bazela ere jakitea, bekatu zen. Abertzaletasun antimarxistak, Francorekiko baina komunismoarekiko kezka gehiago zuen abertzaletasunak, eta bai eta marxistak ere boikot latza egiten zioten, urte bete lehenago hila zen Arestiri egiten zioten bezala. Natxo de Felipek aktuazio bat baino gehiago bukatu zuen uretan, errekan edo itsasoan, harrikatua, etxekoen kontra txistua jotako futboleko arbitroa baino okerrago.

            Urte horretan ere goardia zibiletara buelta egin beharrean gertatu nintzen, ez politika arazoagatik oraingoan, eta hala esan zidan herrira iritsi berria zen sarjentuak. “Un vasco es, ha sido y debe ser siempre separatista, nunca comunista, como esos que vinieron ayer a cantar a Sanjuandegui, con todos los apellidos castellanos..”. Orduantxe uste dut hasi zela nire abertzaletasuna urritzen.

            Beste urte batzuetan jarraitu genuen Urrestillako gazte mordo bat herriko festak antolatzen, fu eta su, arrakasta handiz eta atsegin handiagoz, baina gureak ere izan behar zuen azkena eta iritsi zitzaigun uste ez genuen bezala.

            1979an izan zen. Ordurako gizarte onarpen hedatuagoa zeukan Oskorri geneukan kontratatua, antimarxistak berdin berdin ikaratzen zituen, baina Aresti gutartuago geneukan guztiok eta Etxepare LPa argitaratua zuten. Baina herri txikietako festek lehen krisi seinaleak ematen hasiak ziren eta diru arazoekin hasita geunden, ez zitzaigun iristen dirua eta eske hasi ginen. Apirilean indarrean sartu zen eta PNVk gehiengo absolutuz gobernatzen zuen lehen udal demokratikoarengana jo genuen laguntza eske. Ez genuen aurreikusitakoa baino xemeiko bat gehiago lortu, PNV hasia zegoen ordurako inoiz okupatu ez zituen gizarte esparruak okupatzeko saioak egiten eta andafuerako soinekoa eman ziguten, beste zenbait herritan bezalaxe. Geure egitarau osoa entregatu behar izan genuen, etsaiari armak entregatzen zaizkion bezala, eta Urrestillan, inoiz baino bertako jende gehiago inplikatuz eta “Gora zaharrak” oihu eginez gu beharrezko ez gintuen beste antolamendu aro berri bati ekin zitzaion, Azpeitiko udalaren inbolukrazio maila handixeagoarekin.

            Harriduraz ikusi genuen nola zaharrek, zahar deitzen zirenek, kudeatu zuten Oskorriren kontzertua (sineste dunek bere jaungoikoagatik eta sineste gabeek berriz beren ohoreagatik), zer normaltasunekin. Normaltasun antzekoarekin ikusi behar izan genuen guk, nola Sahatsa dantza taldea festa programatik haizea hartzera joan zen eta ordez, herriko soinujoleak bildutako neskato txiki talde batek baserritar jantziz pajaritos por aquí, pajaritos por allí dantzatu behar izan zuen (Maria Jesús y su acordeón).

            Eraman zituen haizeak kontu eta komeria haiek eta urrestildarrok kapaz gara ia guztiok elkarri irribarre egiteko, baina batere irribarre gogorik eragiten ez diguna, batzuei behintzat, zera da, Azpeitian, udala medio edo udala nagusi, azken urtetan modaratu den San Joan bezperaren ospakizun hori. Ze koño gero! Urrestildarrek eta oinaztarrek ez al dute errespetorik merezi edo? Zer da hori? Bale, eh! Alkateak eta kristoak! Ez digute bada kaka burutik behera egingo....! 

Lotura zuzena  |  6 erantzun. Azkena: urrustildik | 2008-06-23 | 13:56

 

Gure jolas haiek

jolasak jokoak urrestilla | Ramon Etxezarreta |  2008/05/26  10:49

 

"Urrestillako Herri Batzordeak proposatu eta Udalarekin elkarlanean, garai bateko jolasen tailerra egingo dute larunbatean auzo horretan". zioen uztarria.comek maiatzaren 16an. Zer esan? Gauza asko baina, bata, notiziaren erredakzio erari buruzkoa da. Alegia oso Urrestillatik kanpokoa izan behar dela, gutxien gutxienez Azpeitikoa (besteok ez bagina bezala), notizia horrela idazteko. Ez naiz ari "auzo" hitzagatik "horretan" erakusleagatik baino. Badaude argitalpen lokal batean idazteko modu ez-zentralistagoak, kar, kar, kar....

Baina, zergatik ukatu, notiziak poz eman zidan, gustuko bait dut gaia, gustukoago jolasen gogoratze soila baino neure eta neure garaikoen haurtzaroa gogoratzea, baina biak dira bereiz ezinak.

Behin baino gehiagotan egon naiz tentatua, neuretzat bederen, umetan eta mutikotan genituen joko eta jolasak idatziz deskribatzera baina, ez dakit, probetxu gutxiko lana iruditu edo, alferkeria edo, aitona puzkarti irudia ez hartze aldera edo, halako latazoa agoantatuko didaten gutxi egongo diren usteak, zergatik eta zertarakoen zalantzek, ez didate bultzarik egin aurrera pauso hori ematera. Baina ez inbidiak eta poz txiki ugari pasa ez ditudalako zenbait idazle irakurtzean.

Gustuko dut Baroja eta Unamunoren testu memorialistikoak aldian behin eta saltoka irakurtzea. Irakurketa horretan konturatzen zara gutako edozeinen haurtzaroa literaturaratu daitekeela eta guztion interesa piztu. Harrigarria ere egiten da Bilbo bezalako ziudade batek, adibidez, eta Urrestilla bezalako herri koxkor batek eduki dezaketen elkarren antza, hizkuntza aztarna, joko, jolas eta abar.

Zenbat aldiz ez ditut gogoratu eta mentalki errepasatu gure zapoketan, atxeketan, potekilloketan, karabaketan, ameriketan, erregeketan, altapumean, katean herrenkan... eta hainbat eta hainbat joko (hauek denak, pare bat kenduta, mutilenak ziren). Zenbat muxika hezur eta kartutxo azal!. Zenbat aldiz ez ote zait bururatu deskribatu, arauak idatzi eta hizkuntza aldetik eduki zitzaketen kuriositateetan behera murgiltzea. Baina dena eginkizun dago.

Horregatik asko poztu nau uztarria.comeko notizia irakurtzeak eta hori Urrestillako frontoian izateak. Ez nintzen ikustera azaldu kuxkuxerotzat har ez nazaten, baina bai gustura kuskuxeatuko nuela.

Ez zait iruditzen tradizio guztiak berreskuratu beharrekoak direnik eta gutxiago lehengo gauzak, lehengo edo "garai bateko" izateagatik on eta mesedegarri direnik, baina bai batzuei oroimena haurtzaroko zorion askoren lurrinez blai egiteko balio digula eta beste batzuei denbora-pasa atsegin baterako baliabide zaiela. Ez da gutxi.

Beraz, gogoz txalotzen dut jarduna, Jolasaren pareko oroimena bait dugu urrestildar askok, Azpeitiko Udalak gure herrian ezer ere, baina zero zero, antolatzen ez zuenekoa. Ez hasierarik eta ez bukaerarik ez duen oroimena da, oroimen eternoa.

Bejondeiola Azpeitiko udalari! Eta pasadizoz esplikatzen badigu zer den Herri Batzordea, izen propioa edo izen arrunta, nola funtzionatzen duen, nork har dezaken bertan parte, zer erabakimen duen, zer arauk erregulatzen duen, eta abar, hobe baino hobeto. Zapo!

Lotura zuzena  |  Erantzun

 

Idiak, behiak, zezenak, zekorrak...

Idiak zezenak sokamuturra | Ramon Etxezarreta |  2008/01/26  00:06

Ez da nere asmoa inolako auzitan eta eztabaidetan sartzea zezenak eta tankerako festakerak direla eta. Baina, Uztarria.comen ikusirik Azpeitiko sokamuturzaleak Eusko Jaurlaritzarekin adiskide ez dabiltzala, behin eta berritan gure kulturaren historian egon den eztabaidaren lekuko ugariren artean bitxi bat berreskuratu dut, Serapio Mujica ormaiztegiarrarena.

 1911koa da. Hemen argitaratzeko euskaratu dut, ez oso itzulpen ortodoxoan, baina bai esan nahi zuenarekiko fideltasunean. Barka presak

En fin, ezer gutxi berririk eguzkiaren azpian

 

EUSKALERRIAREN ALDE –Revista de Cultura Vasca- año I. Num. 5

IDI APUSTUAK

            Izenburu honekin berarekin argitara eman zen Euskalerriaren alde –ko lehen alean artikulua, non Bizkaiko Gobernadore jauna zoriontzen zen probintzi hartan idi apustuak egotea debekatu zuelako.

            Egun hauetan ikusi dugu egunerokoetan notizia, berriro ere baimenduak izango direla ikuskizun barbaro haiek nahiz eta horretarako zenbait baldiuntza exijituko den.

            Hala genion gure artikuluan. Gai honetan radikalak gara, eta gure asmoa da borroka ezduin hoiek errotik desager daitezela. Idi eta behien apustuen etsai gara, antzaren jokoena, aharien topetakadena eta inkultura erakuskeria eta sentimentuen gogorkeria adierazten duten ikuskizun guztiena.

            Gure sentipena auzi honetan garbi geratu zen une egokian.

            Idi apustuena –genion orduan- ez dugu ulertzen ez eta nola existitzen diren ere; ezin dugu ulertu nola gure baserritarrek, idiak, beren familiako jendeei dietenari inbidiarik ez dion kariñoz maitatuz, nola martirizatzen dituzten gero plaza publikoetan, gure lotsarako Gipuzkoako herri askotako plazetan dagoen, beste helbururik gabe, harri ikaragarri bat garraiatzeko zigortuz eta eztenkatuz. Idi gizarajoak, larrua odolez eta izardiz estalita, ahotik aparra dariela, luzatu eta kizkurtu egiten dira, erori eta altxatu, arnas estuarekin ibiltzen dira harria garraiatuz kolpe eta eztenkada artean, inguratzen dituzten zaleen deihadar basatiak zirikaturik.

            Oraindaino ez ziren maiz gertatzen: inoiz edo edo behin egunerokoek lasai kontatzen zizkiguten protestarik gabe irakurtzen ziren ankerkeriak. Orain egunero gertatzen da berdina; ikuskizun ezduina bere esparrua zabaltzen ari da. Noraino eta ia gutxiraino non periodikoek zabaldu duten notizia jokoetan euskaldunena denerako eraikitako hiri bateko plazan –antzina kultura gipuzkoarra ateratzen zen- lehiaketa bat ospatzera zihoan, diruz saritua, inkultura alarde hoiek ordaintzeko.

            Ikuskizun honek amaitu egin behar du, ezin dezake denbora gehiagoz jarrai. Proba ezduin hauen desagerpena beharrezkoa da; ezinbestekoa da, plaza publiko askotan, sen ondoltsuen salatari, dauden harriak hauts eginda uztea.

            Diputazio txit gorenak, nekazaritzaren alde hainbeste laboratzen duenak, ahal duen guztia egin behar du, ezer ahal badezake, joko hauek mugatzeko eta esku gogorrez zigortzeko, kupidarik gabe, bere langintzaren kontran, odola eta eszena inhumanoen zaletasuna herritarren artean piztu edo gehitzen dutenak. Eta Gobernadore jaunak lortzen badu proba hoietarako baimen batek berak ere Gobernu zibilaren ataritik ez irtetea, ikuskizun hau makula bat dela uste dugunon eskerron egiazkoa izango du.

            Eta zer esan antzar jokoaz? Ikusitako ikuskizunen oroigarri bezala aipatze hutsak izularria eragiten du. Joko hori, bada, gure zelaietako oihal berdean egiten da; danbolin hotsarekin dantzan egitera etorritako jende xumearen artean. Antzar gajo bat ikusi dugu hanketatik zintzilik, etsita balantzan, eta zaldun batzuk iksui ditugu agudo korrika eskuak luzatzen antzararen aldera, bere azpititk igarotzean, ezpata kamuts batekin zaztada emateko edo tirakada beldurgarri bat ematen abere gixagajoari lepoa etenez, gainerantzekoa zintzilik eta odol jariotan uzteko.

            Ikusi nuen bai, ikusi, eszena nazkagarri hori Gipuzkoa kulto honetan, ikusi nuen herririk basatienentzat ere ezduina den joko hori, arbola ostotsuz eta baserri zuriz inguratua. Ez jokatzen dutenak eta ez ikustera joaten direnak daukate barkaziorik, baina hutsa chistu-a entzutera joanak, aurrean duten guztia ikustea, hutsa jokalariek ere, txalo lausengarien irrikiz, ankerkeria ekintza hauek egitea. Inolaz ere gerta ezin daitekeena da festa antolatzaileek baliabide anker hoietara jo beharra eta, agintariek, ia beti antolatzaile, dibertsio barbaro hoien ospatzea ametitzea agintzen duten herrietan. Apaiz jaunek ere moraltzeari ekiteko bide bat daukate festa hoien abolizioan, bihotzetan ekintza nardagarri hauek gaitzetsiko dituzten sentimendu eztiak txertatuz.

            Baina agintariek ez dute aholkua eman behar, debekatu egin behar dituzte, behin betirako, gure herriaren izen onarentzat atentatuak diren hoiek.

*  *   *^

            Ez da falta izan, lehen aipatutako gure artikulua irakurri ondoren, ikuskizun hauen hain kontra geure burua erakutsi dugunok zezen korriden kontrako hitz erdirik eduki ez izanarekin harritu direnak.

            Gure isiltasunaren esplikazioa soila da. Zezen korridak ez dira Esukalerrian bakarrik burutzen diren ikuskizunak; hauek desagertarazteko gure ahaleginak alperrikakoak izango lirateke. Ojala hala ez balira!

            Gainera uste dugu egungo euskaldunen zezen korridetarako zaletasuna itxura gehiago dela errealitatea baino. Badirudi zezen plazarik gabeko herri ertainik apenas dagoen herrialde batek muinetaraino sartua behar duela zaletasun toreroa. Hala ere, hona Gipuzkoa, sei zazpi zezen plazekin, zaletasuna inondik ere bistaratzen ez zaiola. Plazak, hiriburukoa kenduta, herriko jai egunean bakarrik zabaltzen dira, jendea zezenetara egun horretan eskainiko litzaiokeen beste edozein ikuskizunetara jonago litzatekeen bezalaxe joaten da. Eta hiriburukoak bere ateak itxita edukitzen ditu atzerritarrena multzorik nagusiena ez den bitartean.

            Gipuzkoako plazei ez die eusten zalego gipuzkoarrak; Donostiakoa kanpoko zaleei esker bizi da, eta herrietakoak urtean behin zabaltzen dira, mila arretarekin eta herriko festa egunean bertakoak zezenetara joango diren esperantzan, izan ere egun hoietan jendea prest baitago egiten zaizkion dibertsio promesa guztiak entzuteko.

            Zaletasuna, beraz, itxura da asko. Eta noski, gure esku balego guztiz desagertaraztea, ez genuke ahaleginik txikiena ere egin gabe utziko. Ez dago esan beharrik inkultoak eta inhumanoak izateagatik antzar jokoak, idi probak, etab. arbuiatzen ditugunok, arrazoi askoz ere gehiagorekin arbuiatzen ditugula zezen korridak, hauek mila aldiz krudel eta barbaroagoak bait dira haien aldean, lentejuelazko eta urre harizko jantzi dotore diztiratsuan bildurik azaltzen baldin bazaizkigu ere.

  GREGORIO MUJICA

Lotura zuzena  |  Erantzun bat. krixpin | 2008-04-03 | 12:09

 

Erregeak, Olentzero, Papa Noel, San Nikolas, ...

Erregeak, Olentzero, Papa Noel, San Nikolas | Ramon Etxezarreta |  2008/01/7  22:32

Gure etxera opariak Olentzerok ekartzen ditu abenduaren 24ko gauean. Zapata jartzen baitiogu balkoian, errege magoei jarzen genien bezala, ikus dezan eta kontura dadin hemen gaudela.

 

            Entzuten direnak entzunda, esaten direnak esanda eta biltzen gaituzten giroak bizirik, zenbait lerdobururi, gero eta ugariago den jeneroa hau, arraroa egingo zaio, non eta gure etxean, ospakizun hori horrela izatea. Pasatuko zaie.

 

            Bizimodua antolatua daukagun bezala antolatua edukirik, eta tradizioekiko ia batere atxekimendurik gabeak izanik, praktikotasunaren aukera egin genuen etxean eta Olentzero atera zen garaile. Opor osoak jostailuekin, hauek puskatzen ez diren bitartean behintzat.

 

            Aurreko arraozirik ere bazen Olentzerori abantaila hori emateko, bai emaztea eta bai neu, Urola bailararen historiaren luze zabalean lehen aldiz kalera atera zen Olentzero bultzatu zuen taldekoak ginen. Urrestillako eta Nuarbeko gazte talde bat izan zen Olentzero Urrestillako ikastolaren aldeko diru eskera atera zuena.

 

            Ikusi egin behar ziren –ohitura hain gurea eta betikoa uste dutenentzat- jendeak jartzen zituen aurpegiak, ia inork ez zuen ezagutzen galtza urdin, abarka, artilezko galtzerdi, brusa beltz, pipa, txapel herraldoiz eta farolez jantzi genuen bi metro inguruko belar ondozko gizon-panpinaren izena ere, gutxiago irudia. Martin Alegria genuen txsitulari, lehen urtetan izan genuen musika tresna eta musika jole bakarra. 1971 edo 72 aldean izango zen.

 

            Geroztik makina bat bide egin du gure inguruetako herrietan, batzuek betidaniko tradizioa dugula uste izateraino. Hala ere ezin uka, dendarien mesedeagatik edo, elkarbizitza orekatu samarra lortu duela errege magoekin. Lehen hauek ziren gaizki portatzen zenari ikatza ekartzen ziotenak, orain berriz, ikazkin benetakoa da hain zuzenak ez garenok dena ikazten gaituena.

 

            Gauzei, adarretatik ordez, boskarren hankatik heltzea gustatzen zaienak teorizatua daukate dena. Olentzero gurea eta hemengoa, erregeak Espainiakoak eta Papa Noel, Santa Klaus eta enparauak gainerako atzerri globalizatukoak. Teoria erridikulo samarra deritzot.

 

            Nekeza da zein dugun etxekoena eta zein arrotzena erabakitzea. Egia da Olentzero dugula berariazkoena, hain berariazkoa Euskal Herritik kanpo errorik ez duena dela. Aldi berean gehiegikeria dirudi Euskal Herri osoko ohitura zela esatea, esan dudan bezala gure aldean, adibidez, ezagutu ere egiten ez zenean orain gutxi arte.

 

            Literatur tradizioari bagagozkio, gabon kantak etabar, erlijio sinesmenak eta abar, ez dago dudarik gurean errotuenak errege magoak izan direla, iparraldea salbu noski. Opari ekartzaile bezala biak direla berriak esango nuke, haur eta umeekin lotura aski garaikidea dutela, mende eta erdi erregeak eta mende erdi bat Olentzerok.

 

            Bien bitartean, eta ume eta haurrekin guztiz lotua, beste ohitura bat galdu dugu bidean, San Nikolas. Oraindik ere gure artean bizi da jendea umetan San Nikolas egunean  eskera, gabon eskera bezalaxe, ateratzen zena eta kantuak ere gogoan dituena. Gaurko jende askori ohitura guztiz arrotza irudituko zaio hau, baina hau zen umeekin lotuena. Sasoi batean saturnalak zirela eta ospatzen ziren ihaute gisako haiek San Nikolasez hasten ziren eta urte hasierataraino iristen ziren.

 

            San Nikolas Santa Klaus bihurtu zen Europan eta hau Papa Noel, amerikarrei kopiatuz, mundu gerrate ostean. Coca Colaren indarra geroztikakoa da nahiz eta jendeak zenbait esames edo denboraz kanpoko egia ere gogoan duen.

 

            Irudi hauen arteko istiluen, politikakeriazko istiluen, lekuko gara eta oso burugabea dirudi isitilu hoiek haizatu eta indartzea. Gure lasaitasunerako, auzia oraindik ez da iritsi 1951an Frantzian iritsi zen mailaraino. Dijongo hirian, gabon egunez, eliza katolikoak (“berriro...”) Papa Noel plaza publikoan erre zuen, berrehun haurren aurrean. Sonatua izan zen Frantzian.

 

            Olentzaroetan, dena eta denak libre.

             

Lotura zuzena  |  4 erantzun. Azkena: ander | 2008-01-08 | 20:14

 

Jaiak denak, gorri

Euskararen eguna, konstituzioa, inmakulada, sortze garbia | Ramon Etxezarreta |  2007/12/8  11:42

            Aste hau ere astelehenarekin hasi eta igandearekin bukatzen da. Baina tartean jai mordoa eta, dirudienez, ez denak denen gustokoak. Zazpik zazpiak jai egindakorik izango da eta denak aste egindakorik ere. Bakotzak izango zituen bere motibo eta halabeharrak.

            Astelehena, abenduaren hirua, Xabierreko (san) Frantzisko. Nafarroan Nafarroaren eguna, santua dute zaindari. Iparraldean ez dakit, ezer ere ez seguruena, eta erkidego autonomoan Euskararen Nazioarteko Eguna. Euskeraz hitzegin omen zuelako izendatu zen santuaren eguna euskararen egun.

            Sei urtez egon nintzen ikasle eta interno Xabierren jaiotetxean eta ez euskararen antzik, ez aztarnik, ez kontzientziarik ez nuen hartu, eta ez zidaten eman ere, inguru haietan. Geroztikakoa dut dena. Dena den ez du inon dokumentatua egon behar Xabierrek esukara zekienik eta erabiltzen zuenik, baina guztiz logikoa dirudi hark ama hizkuntza euskara izatea, nahiz eta aztarranik ez zuen utzi.

            Zein hizkuntzatan hitzegiten ote zuen Liolako Inaziorekin? Asma. Kontua da bere misiolari lanetan laguntzaile edo morroi portugaldar bat zuela hizkuntza asko zekitzana. Xabierrek, agonian, sukarretan, azken beltzean, hitzen batzuek ahoskatu omen zituen portugaldar poliglotak ulertu ez zizkionak. Geroztiakoa zeuek imajina dezakezue, hizkuntza asko zekitzanak ulertu ez zuen hizkuntzan hitzegin bazuen horrek euskara besterik ez zezakeen izan.

            Oraindik ere gure artean dirau hainbeste kalte egin digun gure hizkuntzaren zailtasunaren mitoak. Askorentzat euskara inork ulertzen ez duen hura besterik ez da, beste askori berriz, hobe genukeela iruditzen zaigu munduak errazago ulertuko baligu. Iritsiko da normaltasuna.

            Normaltasunaz hitzegiten hasita Españiako Konstituzioaren eguna izan dugu hurrengo jai eguna, hego aldeko Euskal Herri osoan behintzat, baina ezin lotuko ditugu bi ideiak. Jende asko dago gure artean Euskal Herriak bere historian jasan duen kalterik hnadiena eta latzena egungo Españiako Konstituzioa dela uste duena bene benetan. Horregatik jaiari kontra eginez lanera joan ohi da egun horretan azpeitiar mordo bat. Nik ez dut ulertzen.

            Ulertzen dut jendea ados ez egotea, guztiz kontra egotea, konstituzio honekin. Ulertzen dut hau ez den beste tresna politikoak ezinbesteko ikustea Euskal Herriarentzat. Euskal Herriak bere nortasun juridikopolitikorik handiena, eta beste inongo erakundetan ez duen aitorpen eta errekonozimendua, konstituzio honetan du, baina esatea ez da komeni nonbait. Jai egun batean lanera joan nahi ez izan eta joateraino.

            Areagoa da oraindik ordea, logika hori jarraituz, inmakulada edo sortzez garbiaren egunean, abenduaren zortzian gertatzen dena. Hor ama birjina, birjina izateaz gain –hurrengo batean arituko naiz horretaz- sortzez garbia zela sinestearen eguna ospatzen da, alegia beste gizaki guztiok omen dugun sortzezko pekaturik gabea. Ez da hori ezer, nahi duenak sinets dezala, nai duenak egin dezala jai, baina jakin dezala erlijio katolikoan fede dogma espaniarrik baldin bada inmakuladarena dela hori, makulagabearena. Hain da indartsua dogma, Españian diot, non jai egitera behartuak gauden iparraldeko gure herrikideak lanera joan beste erremediorik ez dutenean.

            Es zut nik horregatik negar egingo, ez eta parre ere, arriskutsua da. Baina parregura eman... ematen du... ez uka, arren.

Lotura zuzena  |  5 erantzun. Azkena: ander | 2007-12-09 | 23:30

 

Albiste zaharragoak »»