27. Bertso berriak Azpeitiko Urkamendiaren gainean jarriak

Etxeberritxo

1898. urtean, Aiako Muatz baserrian, seme batek bere aita hil zuen. Gero, detenitua eta urkatua izan zen Azpeitiko Urkamendin, gaur Institutua/Urola Ikastola dagoen tontorrean. Etxeberritxo jende artean omen zegoen. Tejeriaren bukaera ikusten. Bertso hauek jarri eta argitaratu zituen, sei mila ale salduz azoka egun batean.

1
Jose Tejeria da
hau nere grazia,
Gipuzkoako Aian
jaio ta hazia;
tiroz aita hil nuen
horra desgrazia,
publikatzera noa
asunto guzia.

2
Deabrubak animua
eman bihotzera,
tiroz atrebitua
nere aita hiltzera;
Donostiara gero
zerbait ekartzera,
egin nuen okerra
disimulatzera.

3
Gizonak altxa zuten
Aita bizirikan:
“O, semiak galdu nau!”
berak esanikan;
gurasubak etzuen
esan gezurrikan,
gorputza hil da anima
juan mundutikan.

4
Paperian jarria
alde aurretikan,
aitari zenbat eman
seinalaturikan;
eske ari zan beti
aldamenetikan,
gure enredu danak
sortubak hortikan.

5
Aitak eskatzen zidan
legez eta bidez,
egiten niona da
agindu ta eman ez;
buru dana betia
pentsamendu txarrez,
tirua eman nion
dirubaren ordez.

6
Soldadu arma-dunak
lotu kurioso,
baita eraman ere
Azpeitira preso;
deklarazio txarrak
egina ni oso,
libratutzeko behar
gezurra preziso.

7
Aurrena egon nintzan
uka fuertian,
salatzailia pranko
bazan bitartian;
gero aitortu nuen
egunen batian,
gezur guziak ziran
neretzat kaltian.

8
Azpeititikan juan
Donosti aldera,
Gipuzkoako buru
dan tribunalera;
akusatuba nintzen
Judasen legera,
gezurrak balio ez,
neretzat galera.

9
Andriak eta biok
emandako hitzak,
konprenditzeko ere
oso dira gaitzak;
hoiek guziak ziran
gezurrezko saltsak,
aitari ezarriaz
etzituben mantxak.

10
Gaizki egin nuela
ondo damutzen zat,
hau eskarmenturako
beste guztientzat;
munduban ez da izan
oraindikan behintzat
ume bat txarragorik
gurasubarentzat.

11
Donostian hartuba
nintzen albistia
posible etzela neri
bizirik uztia;
ai, hura orduko
lastima tristia!
Etzen alegratuko
nere emaztia.

12
Donostiatik ginan
Azpeitira etorri,
bost guardiarekin
kotxian ekarri;
kartzelan sartu eta
han nengeon larri,
sententzia tristia
zuten irakurri.
13
Zuzen ta garbi egin
dute justizia,
badakit nuela nik
ondo merezia;
ilbeltzan hamaseirako
nere sententzia,
goizeko zortziretan
kentzeko bizia.

14
Gaiztua izan banaiz
horra sujetatu,
sententzia horrek zidan
bihotza erdiratu;
Aita Aizpururekin
gozoz konfesatu,
egindako okerrak
danak akusatu.

15
Pauso bat ezin eman
nuen ezergatik,
bi lagun banituben
beso banatatik;
urkamendira juan
ginen kartzelatik,
borrerua begira
zegoen atzetik.

16
Urkamendian nintzen
eserita jarri,
nere entrainak zeuden
estu eta larri;
bizia eman behar
oso lotsagarri
hau beste guztientzat
eskarmentagarri.

17
Barkaziua nuan
azkena eskatu,
zergatik egin nuen
lehenago pekatu;
horrengatik behar det
orain nik urkatu,
Jaungoikuari, arren,
nitzaz erregutu!